ارتباط موبایل با سرطان بیضه و ناباروری مردان

در سال های اخیر موبایل در معرض دو اتهام جدید در ارتباط با ناهنجاری های بدن قرار گرفته است: یکی ایجاد سرطان بیضه و دیگری ایجاد ناباروری در مردان.

اتهام اول هنگامی تقویت شد که در مطالعات اپیدمیولوژیک مشاهده گردید که سرطان بیضه در بیضه راست اندکی شایعتر از بیضه چپ است و چون اغلب افراد جامعه راست دست هستند و موبایل را در جیب راست شلوار یا کیف موبایل را در سمت راست کمربند خود جای می دهند، عده ای به این فکر افتادند که شاید موبایل در این افزایش شیوع نقش داشته باشد.

 اتهام دوم زمانی مطرح شد که مطالعات اپیدمیولوژیک نشان دادند که ناباروری در جمعیت مردان اکثر جوامع رو به افزایش و متوسط تعداد اسپرم در واحد حجم مایع منی در مردان دنیا رو به کاهش است و طبیعی است که در چنین موقعیتی تکنولوژی های جدید زندگی امروزی و ازجمله امواج رادیوفرکونسی (مثل امواج موبایل و پارازیت های ماهواره ای) را یکی از متهمین ردیف اول بدانند.

سرطان بیضه و موبایل

به طور کلی شانس ابتلای یک مرد به سرطان بیضه در طول عمر 0.2 درصد (یعنی یکی از هر 500 نفر) است. اوج شیوع این سرطان در 20 تا 40 سالگی است و یکی از شایعترین سرطان ها در مردان جوان است.

در مورد ارتباط موبایل با سرطان بیضه، مطالعات معتبر اندکی وجود دارد. اگرچه برخی از این مطالعات، موبایل را در ایجاد انواعی از سرطان بیضه به ویژه سمینوم مقصر دانسته اند اما در مجموع، اکثر مقالات معتبر وجود چنین رابطه ای را نشان نداده و خاطر نشان کرده اند که برای قضاوت در این زمینه نیاز به مطالعات بیشتر و زمان طولانی تری است. به نظر می رسد شیوع بیشتر سرطان بیضه در سمت راست نیز ارتباطی با محل موبایل نداشته و بیشتر به علت شیوع بیشتر بیضه نزول نکرده در سمت راست است که یکی از ریسک فاکتورهای ابتلا به سرطان بیضه است.

ناباروری مردان و موبایل

برخلاف سرطان بیضه، در مورد نقش موبایل در ایجاد عقیمی در مردان مطالعات بیشتری انجام شده و چنین ارتباطی نیز اثبات شده تر است. در دو مطالعۀ معتبر که در هند انجام شده و نتایج آن در سال گذشته 2010 منتشر شده است، دیده شد که در موش های نری که به مدت 35 روز، روزی دو و نیم ساعت در مجاورت امواج موبایل از فاصله نزدیک قرار گرفتند، تعداد اسپرم به طور قابل توجهی پایینتر آمد. مطالعات دیگری که در امریکا، انگلستان، لهستان و ژاپن نیز انجام شده است اثرات سوء امواج موبایل بر اسپرم سازی در حیوانات را نشان داده اند.

بررسی مشابهی بر روی انسان ها نیز انجام شده و نشان داده است که در کسانی که عادت دارند موبایل را روزانه به مدت بیش از 2 ساعت در جیب شلوار خود بگذارند نسبت به کسانی که موبایل را در کیف دستی یا جیب پیراهن خود می گذارند، تعداد اسپرم ها در واحد حجم مایع منی و همچنین میزان تحرک اسپرم ها کمتر است. اگرچه برخی مقالات نشان داده اند که هنوز اثرات موبایل در کاهش اسپرم سازی در انسان را نمی توان کاملا تایید کرد، اما اغلب مطالعات انجام شده بر روی انسان ها و حیوانات، بر کاهش حرکت اسپرم ها در اثر تماس نزدیک با امواج موبایل صحه گذاشته اند. اثر بر سایر شاخص های اسپرم مانند تعداد کل اسپرم ها، شکل اسپرم ها و تعداد اسپرم های زنده در واحد حجم منی نیز در مطالعات مختلف به اثبات رسیده است.

در مورد اینکه امواج رادیوفرکونسی (که امواج موبایل و پارازیت های برنامه های ماهواره ای هم از آن جمله هستند) چگونه موجب ناباروری می شوند دلایل مختلفی ارائه شده است، از جمله اینکه این امواج خواص ترموژنیک (گرمازایی) دارند و هنگامی که به بافت های بدن برخورد می کنند، بیش از 70 درصد آن ها جذب بافت شده و باعث افزایش دما در بافت می شوند و آثار سوء افزایش دمای بیضه در اسپرم سازی به اثبات رسیده است (بیماری واریکوسل و استفاده زیاد از سونا نیز با همین مکانیسم موجب ناباروری می شوند).

مکانیسم اثبات شده دیگر، تولید رادیکال های آزاد توسط امواج رادیوفرکونسی است که باعث تغییرات ساختاری در DNA سلول ها و از جمله اسپرم ها می شود.

پس به طور خلاصه باید گفت در مورد ایجاد سرطان بیضه توسط موبایل، هر چند گزارش هایی در این باره وجود دارند، اما اغلب مطالعات معتبر نتوانسته اند چنین رابطه ای را اثبات کنند. ولی در مورد اثرات موبایل بر ناباروری دلایل محکمتری وجود دارد و اکثر مطالعات انسانی و حیوانی چنین رابطه ای را نشان داده اند.

تا زمانی که ارتباط بین استفاده از موبایل با سرطان مغز، بدخیمی های کودکان، سرطان بیضه و ناباروری با قطعیت رد یا قبول شود، بهتر است در رابطه با موبایل موارد زیر را رعایت کنید:

1. مدت مکالمه با موبایل را به حداقل ممکن کاهش دهید. این توصیه به خصوص در مورد عوارض مغزی موبایل مفید است.

2. تلفن همراه را در جیب شلوار یا کیف کمربند خود قرار ندهید و در صورتی که چاره ای جز این کار ندارید، بلافاصله پس از رسیدن به منزل یا محل کار یا سوار شدن به خودرو، آن را از جیب خود خارج کرده و در فاصله ای کمی دورتر ازخود قرار دهید. این توصیه به خصوص در مورد زوج های نابارور مهم است.

3. وقتی شماره کسی را می گیرید، از همان ابتدا گوشی را به سر خود نزدیک نکنید، بلکه صبر کنید تا ارتباط با طرف مقابلتان برقرار شود و سپس برای صحبت کردن گوشی را روی گوش خود قرار دهید.

4. تلفن های همراه با میزان جذب اشعه کمتر(SAR) بخرید. این اندکس روی جعبه و یا در کاتالوگ گوشی ذکر شده است. تمام گوشی هایی که در امریکا، کانادا و اروپا وارد بازار فروش می شوند از این نظر استاندارد هستند. پس می توانید قبل از خرید گوشی با یک جستجوی ساده در اینترنت مطلع شوید که آیا گوشی مورد نظر شما در امریکا هم در بازار هست یا خیر.

5. از هدست، هندزفری و بلندگوی موبایل برای صحبت کردن استفاده کنید.

6. چنانچه موبایل همیشه با شماست و زیاد از آن استفاده می کنید، از مواد آنتی اکسیدان بیشتری در رژیم غذایی خود استفاده کنید تا تولید رادیکال های آزاد را کمتر و آن ها را خنثی کند. چای سبز یکی از منابع غنی آنتی اکسیدان است.

مراحلی که یک زوج نابارور برای پیگیری ناباروری خود طی می‌کنند

پذیرش:

تشکیل پرونده و تعیین وقت برای ویزیت اولیه زوجین با توجه به اینکه در ۴۰ درصد موارد مردان و در بقیه موارد هر دو زوج مسئول ناباروری می‌باشند. لذا حضور هر دو زوج در مرکز برای بررسی‌های اولیه ضروری می‌باشد.

ویزیت زن توسط متخصص زنان و زایمان:
در این ویزیت پزشک بعد از گرفتن شرح حال، تاریخچه بیماری و معاینه، آزمایشات لازم همچون آزمایشات هورمونی، هورمون های LH ، FSH، پروژسترون، استرادیول، پرولاکتین و HSG را درخواست می کند. متخصص زنان پس از مشاهده نتایج، روش درمانی مناسب جهت زوجین پیشنهاد می‌نماید.

ویزیت مرد توسط متخصص آندرولوژی:
در این ویزیت از بیمار شرح حال و تاریخچه بیماری گرفته و پس از معاینه، آزمایشات لازم از جمله آزمایش مایع انزال درخواست می‌گردد. پزشک پس از مشاهده نتیجه آزمایشات، روش درمانی مناسب جهت زوجین پیشنهاد می‌نماید.

آزمایش مایع انزال:
بررسی مایع انزال (منی) و تست Cap یک آزمایش میکروسکپی و ماکروسکوپی بسیار مهم جهت ارزیابی قدرت باروری یک مرد می‌باشد.

برای تهیه نمونه (منی ) باید موارد زیر رعایت گردد.

۱) نمونه بایستی به فاصله سه روز بعد از نزدیکی با همسر و نه بيشتر از هفت روز نزدیکی تهیه گردد.

۲) نمونه باید در محیط آرام و بدون استرس تهیه گردد.

۳) طریقه تهیه نمونه باید کاملاً تمیز باشد.

۴) در هنگام انتقال نمونه ظرف جمع‌آوری نمونه سربسته نگهداری شود.

۵) نمونه سریعاً به داخل انکوباتور c ْ ۳۷ انتقال یابد.

... در مواردی که انسداد مجاری انزالی تشخیص‌ داده‌ شود، متخصص اورولوژی با استفاده از عمل جراحی ساده نمونه (اسپرم) را از مجاری انزال (اپید‌ید‌یم) یا بیضه تهیه می‌نماید.

... در صورت نیاز، تست آنتی‌اسپرم آنتی‌بادی (بررسی آنتی بادی علیه اسپرم) و تست پراکسیداز (بررسی عفونت دستگاه تناسلی مردانه) انجام می‌گیرد.

آزمایشات لازم برای زوج مونث

آزمایشات هورمونی:

 آزمایشات هورمونی در سه مرحله انجام می‌شود:

۱) در اولین ویزیت وضعیت هورمون های LH , FSH پروژسترون، استرادیول، پرولاکتین TSH و بیمار د‌ر روز بیست و یکم سیکل قاعده‌گی بررسی می‌گردد.

۲) در هنگام شروع سیکل درمانی، وضعیت هورمون های LH , FSH، پروستروژن و استرادیو‌ل در روز سوم سیکل قاعده‌گی، بررسی می‌گردد.

۳) در طی شروع سیکل درمانی وضعیت هورمونهای LH و استرادیول برای پیگیری نحوه پاسخ تخمدان به داروهای محرک تخمک‌گذاری بررسی می‌گردد.

اسکن اولتراسوند:  قبل ازشروع سیکل درمانی و درطی سیکل درمانی از آن برای بررسی رحم و تخمدان ها استفاده می‌گردد.

لاپاراسکوپی: وسیله‌ایست که دارای یک تلسکوپ‌بوده که پزشک آن را از طریق سوراخ کوچکی در شکم وارد بدن کرده و وضعیت ارگان های لگنی زنان را بوسیله آن بررسی می کند. دربعضی موارد پزشک برای تشخیص انسداد لوله رحم، اندومتریوز و چسبندگی‌های لگنی ا‌ز آن استفاده می کند.

هیستروسکوپی: وسیله‌ایست که دارای یک تلسکوپ بوده که پزشک آنرا از طریق دهانه رحم وارد رحم کرده و وضعیت رحم را بوسیله آن بررسی می‌کند. پزشک در بعضی موارد برای تشخیص فیبروئید، پولیپ و اختلا‌لات مادرزادی رحم از آن استفاده می‌کند.

هیستروسالپنگو‌گرافی (‌HSG): در این روش پزشک پس از وارد کردن ماده حاجب رنگی بداخل حفره رحمی‌، لوله رحمی‌بوسیله گرفتن عکس رادیولوژی بررسی می‌کند.

PCT (تست پس ازنزدیکی): این تست آسان ترین روش برای بررسی عملکرد اسپرم می‌باشد و در نزدیک و حوالی تخمک‌گذاری همسر انجام می‌شود. در این بررسی نمونه کوچکی ا‌ز ترشحات دهانه‌رحم چند ساعت پس از نزدیکی با شوهر زیر میکروسکوپ بررسی می‌گردد. وجود ۵ تا ۱۰ اسپرم متحرک در میدان بینایی میکروسکوپی نشانه طبیعی بودن تست می‌باشد.

بیوپسی آندومتر: یک روش بسیار آسان بوده که نیاز به بیهوشی ندارد . پزشک در بعضی مواقع برای بررسی وقوع طبیعی تخم گذاری و عملکرد هورمون های جنسی بر روی بافت پوششی داخل رحم (آندومتر) تکه کوچکی از آندومتر را برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند.

آزمایشات سرمی:  به طور روتین قبل ازشروع در‌مان های کمکی باروری، برای عفونت های ویروسی و میکروبی بیمار آزمایشات HBS Ag ,HIV (هپاتیت) و ( RPR VDRL) درخواست می گردد.

مشاوره ART: پس از تشخیص علل نازایی، روش های درمانی مختلف برای بیمار پیشنهاد و معایب و فواید آنها به بیمار شرح داده و به سولات زوجین توسط متخصصین مختلف پاسخ داده می‌شود .

چاقی و ناباروری

ناباروری وضعیتی است كه توانایی فرد در زاد و ولد كاهش یافته یا از بین رفته باشد. اما این به این معنی نیست كه فرد مشكل جدی‌ای دارد یا كاملا عقیم است. ناباروری مشكل شایعی است. اغلب موارد مشخص‌كردن علت ناباروری مشكل است. مردان و زنان هر دو در معرض عوامل ایجاد كننده‌ی ناباروری هستند. این عوامل ممكن است ژنتیكی و یا محیطی باشند و یا مربوط به شیوه‌ی زندگی فرد باشند.

یكی از شایعترین عواملی كه در ایجاد ناباروری در مردان و زنان نقش دارد چاقی است. چاقی مشكل بزرگی برای سلامتی به حساب می‌آید و شرایطی را ایجاد می‌كند كه علاوه بر مضراتی كه برای سلامت فرد ایجاد می‌كند، بر عوارض و خطر سایر بیماری ها نیز می‌افزاید.

 چاقی و ناباروری در مردان:

چاقی، باروری مردان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به تازگی مطالعات نشان داده‌اند كه افزایش توده‌ی بدنی یا BMI  در مردان، با افزایش احتمال ناباروری ارتباط دارد و احتمال ناباروری در مردانی كه اضافه‌وزن دارند و یا چاق هستند، در مقایسه با مردانی كه وزن طبیعی دارند، بیشتر است.

این مطالعات بیان می‌كنند كه افزایش وزن حدود 9 كیلوگرم، احتمال ناباروری را 10 درصد افزایش می‌دهد. اختلالات هورمونی در مردان، بیضه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد و تولید اسپرم ها را محدود می‌كند. چربی اضافی موجب می‌شود كه هورمون مردانه‌ی تستوسترون به استروژن تبدیل شود و استروژن ساختن سلول های جنسی را كاهش می‌دهد.

محققان بیان می‌كنند كه شاخص توده‌ی بدنی یا BMI  بالا در مردان با كاهش سطح هورمون تستوسترون ارتباط دارد. در مردانی كه اضافه وزن دارند سطح تستوسترون 24 درصد و در مردانی كه چاق هستند 26 درصد كمتر از افرادی است كه وزن طبیعی دارند. به علاوه در مقایسه با افرادی كه وزن طبیعی دارند، یافته‌های غیر طبیعی بیشتری در آزمایش ترشحات جنسی مردانی كه چاق هستند، یافت می‌شود.

چاقی و هورمون ها:

چربی زیادی، تولید هورمون آزاد كننده‌ی گنادوتروپین (GNRH) را تحت تاثیر قرار می‌دهد. وجود این هورمون برای تنظیم تخمك‌گذاری در زنان و نیز برای تولید اسپرم در مردان ضروری است. به علاوه هورمون آزاد كننده‌ی گنادوتروپین (GNRH) با واسطه دو هورمون دیگر، موجب تكامل تخمك و همچنین اسپرم می‌شود. چربی اضافی بر روی هورمون ها تاثیر می‌كند و تعادل طبیعی هورمون های جنسی در بدن را بر هم می‌زند.

چاقی و ناباروری در زنان:

مطالعات متعدد نشان داده‌اند كه زنانی كه اضافه وزن دارند و یا چاق هستند در مقایسه با زنانی كه وزن طبیعی دارند مدت زمان بیشتر و دشوارتری را برای باردار شدن سپری می‌كنند. به علاوه پس از باردار شدن نیز احتمال ناموفق بودن بارداری در زنان چاق بیشتر است. اضافه وزن در مردان و زنان منجر به افزایش میزان هورمون ها در بدن می‌شود و هورمون ها نیز فرایند باروری در مردان و زنان را تحت تاثیر قرار می‌دهند. ترشح غیر طبیعی هورمون ها می‌تواند منجر به افزایش وزن و تاثیرات منفی بر روی تولید سلول های جنسی در مردان و زنان گردد. در زنان، وزن زیاد موجب افزایش تولید انسولین می‌شود كه ممكن است منجر به نامنظم شدن تخمك گذاری شود. همچنین بین چاقی، افزایش تولید انسولین و ناباروری ارتباطی وجود دارد كه به این همراهی سندرم تخمدان پلی كیستیك گفته می‌شود. این وضعیت با دوره‌های نامنظم قاعدگی، نبود تخمك‌گذاری، چاقی و افزایش سطوح هورمون های مردانه در بدن ارتباط دارد.

 چاقی و باروری آزمایشگاهی:

وقتی كه هر دو یا یكی از زوج ها از ناباروری رنج می‌برد، ممكن است مشكل آنان مربوط به چاقی یا عدم تعادل هورمون ها باشد و یا مشكلات دیگری وجود داشته‌باشد. به هر حال این افراد به باروری مصنوعی یا آزمایشگاهی روی می‌آورند. محققان دریافته‌اند كه حتی در چنین شرایطی، زنان چاق نسبت به زنانی كه اضافه وزن دارند و یا نسبت به زنان با وزن طبیعی برای باروری از شانس كمتری برخوردار هستند. مطالعات نشان می‌دهند كه در افرادی كه اضافه وزن دارند یا چاق هستند، كاشت سلول جنینی و بارداری پس از آن، احتمال موفقیت باروری مصنوعی كمتر از افرادی است كه وزن طبیعی دارند. محققان توصیه می‌كنند كه پزشكان پیش از شروع برنامه‌های باروری مصنوعی، بیماران خود را به رساندن وزن به حد مناسب راهنمایی كنند.

كاهش وزن:

چاقی حتی اگر خفیف باشد احتمال ناموفق بودن حاملگی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل افراد چاق قبل از اقدام به بارداری بهتر است برای كاهش وزن برنامه‌ریزی كنند. برای كاهش وزن باید برنامه‌ی مناسبی تحت نظر پزشك طراحی شود و در صورتی كه چاقی شدید باشد ممكن است در مواردی از جراحی استفاده شود.

 

كاستن از وزن اضافی موجب افزایش باروری می‌شود و احتمال موفق بودن بارداری را افزایش می‌دهد. مطالعات نشان می‌دهند كه كاهش وزن گام بسیار مهمی‌در ارتقاء سلامتی است.

رژیم غذایی مناسب جهت بهبود باروری در مردان

تغذیه تاثیری مستقیم بر توانایی اسپرم دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که داشتن عادات بد غذایی، برای مثال مصرف مکرر مشروبات الکلی، می‌تواند باعث پایین آوردن کیفیت و مقدار اسپرم شده و لقاح تخم را دشوارتر می‌کند و از آنجا که ناباروری به همان اندازه که جزء مشکلات خانم‌هاست، مشکل آقایان نیز به حساب می‌آید (تقریباً 40 درصد از ناباروری‌ها به مردها برمی گردد) داشتن تغذیه سالم احتمال بچه‌دار شدن شما را بالا خواهد برد.

باروری تنها دلیل ایجاد تغییر در رژیم غذایی نیست. تحقیقات نشان می‌دهد که پدرهایی که در ماه قبل از لقاح تخم، زیاد از مشروبات الکلی استفاده می‌کنند (تقریباً دو نوشیدنی الکلی در روز) نوزادانشان تقریباً 200 گرم کمتر از نوزادان دیگر وزن دارند. وزن کم در هنگام تولد مشکلی بسیار جدی است که می‌تواند بر سلامت فیزیکی و ذهنی کودک شما در ادامه زندگیش، تاثیر بگذارد.

اینکه نوشیدن قهوه به قدرت باروری شما صدمه می‌زند یا آن را تقویت می‌کند، چندان روشن و آشکار نیست. گرچه برخی تحقیقات نشان می‌دهد که قهوه باروری آقایون را مختل می‌کند، اما یک تحقیق برزیلی نشان داد که اسپرم مردانی که قهوه می نوشند، قدرت شناوری بیشتری داشته که می‌تواند باعث تقویت قدرت باروری شود. مطمئن‌ترین کار این است که مصرف قهوه را تا یک تا دو فنجان در روز محدود کنید.

کدام مواد مغذی از اهمیت بیشتری برخوردارند؟

رژیم غذایی شما باید به اندازه رژیم غذایی همسرتان متعادل، متنوع و مغذی باشد.
 
چند توصیه مفید برای پدران آینده:

... به اندازه کافی از موادغذایی سرشار از ویتامین C و سایر آنتی‌اکسیدان‌ها استفاده کنید. این موادمغذی به جلوگیری از نقص و عیب اسپرم کمک کرده و جنبندگی آن را افزایش می‌دهد. یک لیوان آب پرتقال در روز تقریباً 124 میلی‌گرم ویتامین C در خود دارد. خوب است که در روز حداقل 90 میلی‌گرم یا بیشتر و اگر سیگار می‌کشید حداقل 125 میلی‌گرم استفاده کنید.

... به اندازه کافی روی (zinc) مصرف کنید. تحقیقات بسیاری نشان می‌دهد که حتی کمبودهای کوتاه مدت روی می‌تواند حجم نطفه و سطح تستوسترون را کاهش دهد. منابع عالی که می‌توانید مقدار توصیه‌شده روزانه، یعنی 11 میلی‌گرم روی را از آن مصرف کنید شامل صدف خوراکی (8 عدد صدف متوسط تقریباً حاوی 16 میلیگرم روی است)، گوشت پشت بازو گاو (85 گرم حاوی 4.8 میلیگرم روی است)، لوبیا پخته (یک فنجان از آن حاوی 3.5 میلیگرم روی است) و قسمت‌های سیاه گوشت مرغ (2.38 میلیگرم روی در هر 85 گرم) می‌شود.

... اسید فولیک مصرف کنید. تحقیقات نشان می دهد که مردانی که سطح ویتامین B در بدنشان پایین است، اسپرم کمتری دارند. می‌توانید 400 میکروگرم مورد نیاز روزانه‌تان را با خوردن سیریال‌های صبحانه، سبزیجات و آب پرتقال تامین کنید؛ اما مصرف مکمل اسید فولیک یا مولتی ویتامین برای اطمینان بیشتر می‌تواند به شما صدمه بزند.

... مقدار کلسیم و ویتامین D مصرفی تان را بالا ببرید. طبق تحقیقی که در دانشگاه ویسکونسین در مدیسون انجام گرفت، مصرف 1000 میلی‌گرم کلسیم و 400 واحد  (ده میکروگرم) ویتامین D در روز می‌تواند قدرت باروری را در مردان بالا ببرد. منابع خوب کلسیم عبارتند از شیر کم چرب (یک لیوان از آن حاوی 302 میلی‌گرم کلسیم است) و ماست (یک فنجان از آن حاوی 415 میلی‌گرم کلسیم است). ویتامین D مصرفی خود را نیز می‌توانید از شیر (یک لیوان شیر حاوی 98 واحد ویتامین D است) و ماهی آزاد (85 گرم از آن حاوی 360 واحد ویتامین D است) تامین کنید.

... تا می‌توانید از نوشیدنی‌های الکلی استفاده نکنید. تحقیقات نشان می دهد که مصرف مشروب می‌تواند مقدار تستوسترون و اسپرم را در شما پایین آورده و مقدار اسپرم‌های غیرطبیعی را درانزال شما بیشتر می‌کند.

میوه‌ها و سبزیجات باروری را در مردان تقویت می‌کند.

تحقیقات جدید عنوان می‌کند، مردانی که می‌خواهند قدرت باروری خود را افزایش دهند، ممکن است به خوردن بیشتر میوه‌ها و سبزیجات روی بیاورند. محققان در نشست انجمن پرشکی باروری، اعلام کردند که هرچه مصرف میوه‌ها و سبزیجات در مردان بیشتر باشد، اسپرم آنها نیز جنبندگی بیشتری می‌یابد.

48 مرد نابارور و 10 مرد بارور که در سال گذشته صاحب فرزند شده بودند، پرسشنامه‌ای را در رابطه با رژیم غذایی شان تکمیل کردند. نتایج نشان داد که 83 درصد از مردان نابارور مقدار بسیار کمی از میوه‌ها و سبزیجات استفاده می‌کردند، یعنی کمتر از 5 وعده در روز. به طور کلی مردانی که کمترین مقدار میوه و سبزیجات را مصرف می‌نمودند، کمترین میزان جنبندگی اسپرم را داشتند.

دکتر ویویان لوئیس، پروفسور زنان و زایمان در دانشگاه روچستر، نیویورک در این زمینه می‌گوید، "تصور می‌کنیم که کیفیت اسپرم تا حد زیادی به مصرف آنتی اکسیدان در رژیم غذایی بستگی دارد."

او در ادامه صحبت‌های خود می‌گوید، آنتی اکسیدان‌ها، مثل آنچه در میوه‌ها و سبزیجات وجود دارد، می‌تواند به جلوگیری از آسیب رسیدن به اسپرم که باعث می شود کند و تنبل شوند و توانایی بارور کردن تخم را از دست دهند، کمک می‌کند. به ویژه، آنتی اکسیدان‌های گلوتاتیون و کریپتوکسانتین، که بیشتر در سبزیجات، گوجه فرنگی، فلفل و پرتقال وجود دارد، قدرت و سلامت اسپرم را تضمین می‌کند.

دکتر لوئیس توصیه می‌کند که مردهایی که می‌خواهند بچه دار شوند، بهتر است از انواع و اقسام میوه‌ها و سبزیجات، حداقل 5 وعده در روز، استفاده کنند.

همچنین مردها بهتر است از خوابیدن طولانی مدت در وان آب داغ و کشیدن سیگار و ماریجوانا که همه به اسپرم آسیب می‌رساند، خودداری کنند.

کشف ژن بارورساز اسپرم

محققان دانشگاه ادینبورگ ژن مهمی را شناسایی كرده اند كه برای تولید اسپرم های سالم ضروری است. این كشف می تواند برای نوع جدیدی از داروهای غیرهورمونی پیشگیری از بارداری که قابل استفاده برای مردان باشد منجر شود. به گزارش دیلی میل، به گفته دانشمندان این ژن Katnal1 نام دارد و در محیط آزمایشگاه نقش مهمی را در بالغ شدن اسپرم ها ایفا كرد. بر اساس یافته محققان، تنظیم این ژن می تواند مانع از بالغ شدن اسپرم ها شود و آن ها را برای بارور سازی تخمك ناتوان كند. از این رو می توان از این ژن به عنوان نوع جدیدی از داروی ضدباروری قابل استفاده برای مردان بهره مند شد بدون آن كه در هورمون های بدن تغییراتی ایجاد شود.

به گفته محققان این ژن كه در آزمایش ها فعال است، مراحل نهایی رشد اسپرم را كنترل می كند. متوقف سازی این ژن می تواند به طور موقت موجب ناباروری شود بدون آن كه آسیبی به فرایند اسپرم سازی مرد وارد شود. نكته مهم این است كه تاثیرات چنین دارویی می تواند برگشت پذیر باشد چرا كه Katnal1 فقط سلول های اسپرم را در مراحل نهایی تحت تاثیر قرار می دهد؛ از این رو، نقشی در مراحل اولیه مانع از تولید اسپرم و توانایی كلی برای تولید اسپرم ندارد.

تاكنون تلاش های بسیاری برای تولید داروهای ضد باروری برای مردان بر اساس متوقف سازی هورمون تستوسترون انجام شده است، اما این تلاش ها با دشواری هایی مواجه شده اند و موجب بروز عوارض جانبی مانند آكنه، تحریك پذیری و نوسانات خلق و خو شدند. نتایج این تحقیقات در نشریه PLoS Genetics منتشر شده است.

رابطه ی استرس و نازایی

با وجودی که داستان های زیادی پیرامون علل نازایی وجود دارد امّا این که استرس نیز می تواند یک عامل آن باشد صحت دارد. مطالعات جدید نشان داده است که بین استرس و نازایی رابطه هایی هم به عنوان علت آن و هم به عنوان معلول آن وجود دارد.
استرس به طرق مختلف بر روی بدن تأثیر می گذارد که یکی از آن ها تغییر در ساختمان شیمیایی اعصاب است. این تغییرات شیمیایی می تواند بر بلوغ و آزاد کردن تخمک ها تأثیر بگذارد. استرس همچنین می تواند باعث اسپاسم (انقباض عضلانی) در لوله رحم شود و بر ایجاد نطفه تأثیر بگذارد. در مردان، استرس می تواند بر روی تعداد نطفه (اسپرم) و قدرت باروری موثر باشد. استرس می تواند به اختلال عملکرد جنسی نیز بیانجامد. همه این ها البته می تواند عامل نازایی باشد.نازایی نیز می تواند باعث تولید استرس گردد. ناتوانی در به دنیا آوردن کودک، فرایند ریشه یابی مشکل و روش های درمانی که غالباً دردناک و ناراحت کننده اند می تواند به افسردگی و اضطراب شخص نازا بیانجامد. یک مطالعه نشان میدهد که 40 درصد زنانی که درگیر مسأله نازایی بوده اند دچار افسردگی و اضطراب نیز شده اند. این نسبت در مورد زنانی که دچار بیماری های قلبی و سرطان هستند نیز یکسان است. استرس، بر اثر آزمایش های نازایی و درمان آن و نیز اضطراب ناشی از خود این مساله به وجود می آید.

نازایی در مردان

ناباروری به ناتوانی زوجین برای باروری پس از یک سال نزدیکی بدون پیشگیری گفته می شود. بنابراین تا یک سال باید فرصت داد تا مشخص گردد آیا زن و شوهر در تعریف ناباروری قرار می گیرند یا خیر مگر آنکه مشکل دیگری به طور همزمان وجود داشته باشد که نیاز به بررسی زودتر داشته باشد.
احتمال بارداری در یک زوج نرمال 20 تا 25 درصد در یک ماه، 75 درصد در6 ماه و 90 درصد در یک سال می باشد. بیشتر حاملگی ها هنگامی رخ می دهد که نزدیکی طی 6 روز قبل از تخمک گذاری (حدود روز چهاردهم سیکل قاعدگی) انجام شود و تعداد کمی از بارداری ها پس از روز تخمک گذاری رخ می دهند.

میزان باروری در مرد و زن در 24 سالگی حداکثر است و پس از آن کاهش می یابد.در ارزیابی زوج نابارور، به شرح حال دقیق, معاینه, آزمایشات لازم و روش های تشخیصی تخصصی نیاز است. 15 درصد از زوج ها علیرغم تلاش برای بارداری طی یک سال حامله نمی شوند. از کل موارد ناباروری 20 درصد علت ناباروری فقط مربوط به مرد می باشد و در 30 تا 40 درصد موارد علت ناباروری مربوط به هر دو نفر می باشد.

شرح حال

این شرح حال شامل موارد بسیار ریز مانند ژل یا ماده لغزنده کننده ای که برای نزدیکی استفاده می شود نیز می گردد, زیرا بسیاری از این مواد اسپرم ها را می کشند یا عملکرد آنها را مختل می کنند.

در بررسی مردان شرح حال موارد زیر بسیار مهم است:

سابقه بیضه نرول نکرده, جراحی لگن یا گردن مثانه, عفونتهای ادراری یا بیضه ها, سابقه اوریون به ویژه پس از بلوغ, سابقه بعضی سرطان ها مانند لنفوم, سرطان بیضه یا انجام شیمی درمانی یا رادیوتراپی برای درمان سرطان ها و...
بیماری های تب دار می توانند باعث اختلال در آزمایش اسپرم به مدت یک تا سه ماه شوند.
برخی داروها مانند نیتروفورانتویین, سایمتدین, وراپامیل, نیفدیپین, سولفاسالارین و ... نیز می توانند اسپرم سازی را مختل کنند.

کشیدن سیگار, مصرف تریاک, الکل, کوکایین, ماری جوآنا و سایر مواد مخدر نیز اثرات نا مطلوبی بر کیفیت اسپرم ها می گذارند.
حشره کش ها و سموم مورد استفاده در کشاورزی ممکن است بر بیضه ها و تخمدان ها اثرات منفی داشته باشد.
در برخی مطالعات، مطرح شده که سونا و وان آب گرم در درازمدت می تواند موجب کاهش حرکت اسپرم ها گردد.
بر اساس مجموع شواهد بهتر است بیضه ها را با پوشیدن لباس زیر نازک, گشاد و نخی خنک نگه داشت و به ویژه در مشاغلی که با گرمای شدید سروکار دارند توصیه می شود بیضه ها با آب خنک مداوم شستشو شوند.

از نکات دیگر مهم در شرح حال مسائل مربوط به نزدیکی است که باید در مورد میل جنسی و تمایل زوجین به نزدیکی, توانایی نعوظ آلت و انزال و دفعات نزدیکی در هفته اشاره نمود. دفعات نزدیکی از این جهت دارای اهمیت است که ممکن است زن وشوهر به واسطه شغلی دور از یکدیگر باشند (مانند راننده ها یا کارگرانی که مدت طولانی در شهر دیگری سر کار هستند) و چون نزدیکی باید حوالی زمان تخمک گذاری باشد احتمال باروری در این افراد کاهش می یابد.

معاینه

در معاینه باید صفات ثانویه جنسی و وضعیت بلوغ مانند قد بیمار, رویش موهای صورت و بدن, اندازه بیضه ها و آلت, وضعیت مجرا, وجود واریکوسل ، بزرگی پستان ها و ... را در نظر داشت.

آزمایشات

پس از معاینه نوبت به آزمایشات مورد نیاز می رسد که مهمترین آنها آزمایش آنالیز منی یا اسپرموگرام یا Semen Analysis می باشد که باید حداقل دو یا سه آزمایش منی برای تصمیم گیری وجود داشته باشد. با توجه به حساسیت این آزمایش باید در آزمایشگاهی انجام گردد که به طور تخصصی این آزمایش را انجام می دهند.

پس از مشاهده آزمایشات اسپرم با توجه به معاینه و نتیجه آزمایشات ممکن است نیاز به آزمایشات تکمیلی خون مانند بررسی هورمونی و همچنین سونوگرافی بیضه ها یا بررسی ژنتیکی و کروموزومی باشد که در این مرحله درخواست می گردد.

تصمیم گیری

پس از کامل شدن بررسی ها یا مرد از هر نظر نرمال می باشد (که در این صورت تمرکز درمان روی همسر وی صورت می گیرد و سیر درمان ادامه می یابد) یا در قسمتی از بررسی شامل معاینه و آزمایشات دچار اشکال است که در این صورت مشکل یا با کمک جراحی (مانند واریکوسل) یا با تجویز دارو تحت درمان قرار می گیرد.
در مواردی که آزمایش اسپرم حداقل برای دو بار صفر اعلام شده است با توجه به معاینه, اندازه بیضه ها, نتایج آزمایشات و ... برای بیمار بهترین تصمیم گرفته می شود. در بیشتر مواردی که تعداد اسپرم ها صفر می باشد نیاز به نمونه گیری یا تکه برداری از بیضه ها وجود دارد و در صورتی که در نمونه برداری اسپرم مشاهده شد برای لقاح خارج رحمی از آن استفاده می گردد.

اگر مشخص شود که امکان بارداری با روش طبیعی بسیار کم یا غیرممکن است از روش های کمک باروری مانند لقاح درون آزمایشگاهی استفاده می شود.

علل و فاكتورهای خطر نازايی مردان

 نازایی مشکلی است که گریبانگیر بسیاری از زوجهای جوان است وآنان را مجبور می کند تا با مراجعه مکرر به پزشکان و آزمایشگاه ها راهی برای گریز از این معضل پیدا کنند. براساس گزارش مرکز کنترل و پيشگيری بيماری ها در آمريکا، در حال حاضر ۲/۱ميليون زوج نازا در آمريکا زندگی می کنند که در۴۰ درصد آنها مشکل نازايی مربوط به مردان است.

فاکتورهای خطر در ارتباط با نازایی مردان
 -وجود سابقه عفونت پروستات یا عفونت ناحیه تناسلی
 - سابقه ضربه به بیضه ها یا چرخش بیضه ها، سابقه بلوغ زودرس یا دیررس
 - تماس با مواد سمی در حین کار نظیر مس، کادمیوم و جیوه، اکسید اتیلن، مواد رادیو اکتیو و اشعه
 - مصرف دخانیات
 - مصرف الکل به مقدار زیاد
 - تماس ناحیه های تناسلی با دماهای بالا
 - ترمیم فتق
 - بیضه نزول نکرده

 - داروهای مورد استفاده در دوران زخمها یا پسوریازیس

 - سابقه مصرف دی استیل بسترول توسط مادر در حین بارداری و سابقه ابتلا به اوریون حین بلوغ و ديابت

علل اصلی نازایی مردانه را می توان در چند گروه اصلی قرار داد:

1) اختلالات مربوط به اسپرم: این اختلالات می تواند ثانویه به علل مختلف ایجاد شود. نظیر بیماریهای عفونی یا التهابی نظیر اوریون، اختلالات هورمونی، اختلالات ایمونولوژی، فاکتورهای محیطی و شیوه زندگی و بیماریهای ژنتیکی

 2) بیماری سیستیک فیبروزیس: نوعی بیماری ارثی است که در آن تعداد اسپرم ها بسیار کم بوده و گاهی با عدم تشکیل لوله ها ی منی همراه می باشد.

 3) کم خونی سلول داسی شکل

 4) اختلالات ساختاری دستگاه تناسلی

 5) بیماریهای کبدی و کلیوی

 6) دریافت داروهای ضد تشنج

بعضی از عوامل محیطی همچون آلودگی هوا و ميزان سرب موجود در هوا بخصوص در ايجاد ناباروری در مردان موثر است.

حال به بررسی بعضی از موارد بالا می پردازیم:

اسپرم غیر طبیعی

 همه مردها اسپرم غیر طبیعی دارند که تا حد مشخصی قابل قبول است. اسپرم غیر طبیعی ممکن است دو سر داشته باشد یا اصلاً دم نداشته باشد.

 اگر اسپرم های غیر طبیعی در منی مرد خیلی بالا باشد می تواند اثر منفی روی باروری داشته باشد. برخی از متخصصین عقیده دارند که اسپرم‌های غیر طبیعی در عبور از لوله فالوپ و نیز سوراخ کردن دیوارۀ تخمک دچار مشکل می‌شوند. تعداد زیاد اسپرم‌ها می‌تواند احتمال باروری را افزایش دهد و نرمال بودن آنها نیز نقش حیاتی در باروری دارد.

 نتایج یک تحقیق نشان داده است که مردان با تعدا کم اسپرم‌ها همچنان می‌توانند بارور باشند به شرط اینکه درصد اسپرم‌های طبیعی در آن ها بالا باشد.

واریکوسل

 واریکوسل عبارت است از گشاد شدن سیاهرگ‌های اطراف بیضه.
 این عارضه اغلب مشکلی برای باروری مردان ایجاد نمی کند اما می تواند از طریق افزایش دمای بیضه به روند تولید اسپرم‌ها آسیب وارد کند. به همین دلیل بستن این سیاهرگ‌ها (جراحی واریکوسل) در برخی مردان مبتلا، مشکل باروری را اصلاح کرده و در برخی دیگر تأثیر نداشته است. 

انسداد‌ها 

 انسداد (گرفتگی) در بخشی از دستگاه تناسلی مردان، می تواند از طریق بستن مسیر خروج اسپرم و جلوگیری از انزال (خارج شدن منی از مرد) روی باروری مرد اثر منفی بگذارد. این انسدادها می توانند در اثر ضایعات ناشی از عفونت هایی مثل مایکوپلاسما یا اورئو پلاسما و نیز جراحی‌های قبلی ایجاد شوند. یک ضایعه شدید ناشی از لگد زدن محکم به کشاله ران در برخی ورزش‌ها، حتی می تواند تولید اسپرم را در بیضه ها متوقف کند.

بیضه نزول نکرده

 این عارضه عبارت است از عدم نزول بیضه از داخل حفرۀ شکم به داخل کیسۀ بیضه در طی تکامل جنین در رحم مادر. در اطفال مبتلا به این بیماری از روش جراحی برای وارد کردن بیضه به داخل کیسۀ بیضه استفاده می شود. در صورت تشخیص دیر هنگام و در نتیجه عمل جراحی دیر هنگام، این مشکل می تواند اثر منفی بر باروری مرد داشته باشد.

ساير بيماری ها

 دیابت شیرین و دیگر اختلالات غدد درون‌ریز مانند بیماری های غده تیروئید و دیابت بی‌مزه می تواند در کنترل هورمونی تولید اسپرم مداخله کنند. عفونت‌های پروستات و اپی‌دیدیم (ساختمان لوله‌‌ای شکلی که روی نوک هر بیضه ، در قسمت بالای آن قرار گرفته است) می‌توانند باعث مداخله در تولید اسپرم یا انسداد مجرای خروج آن شوند. عفونت‌های دیگر مثل اورکیت (ورم بیضه) ناشی از اوریون، می توانند باعث ناباوری همیشگی شوند.

چاقی

محققین موسسه ملی بهداشت محیط کارولینای شمالی ، ضمن تحقیقات اخیر نشان دادنده اند میان چاقی و نازایی در مردان ارتباط وجود دارد.
 این دانشمندان با مطالعه روی ۲ هزار و ۱۱۱ زوج در کارولینای شمالی که مردان عمدتا مزرعه دار بودند و شاخص توده بدنی آنها ۳ واحد بیش از حد طبیعی بود، دریافتند با وجود انجام روابط زناشویی بدون استفاده از روش های پیشگیری از بارداری، این مردان ۱۰ درصد بیشتر از سایر مردان مبتلا به ناباروری بودند. به گفته این دانشمندان مردان چاق معمولا روابط زناشویی کمتری دارند که این موضوع تاثیر زیادی بر باروری آنها دارد.

کمبود عناصر کمیاب

 غلظت عناصر كمياب در مايع منی مردان بارور و نابارور متفاوت بوده و ميزان غلظت اين عناصر در باروری مردان مؤثر است. غلظت كلسيم در همه گروه‌های بارور و نابارور بيشتر از غلظت عناصر ديگر بوده و تاثير آن بر روی حركت اسپرم و القاء واكنش سلول جنسي در اسپرم پستانداران می باشد.
 دومين عنصری كه بعد از كلسيم از بيشترين غلظت در مايع منی برخوردار است، عنصر روی می باشد كه همراه با منيزيم، اثرات تحريك كنندگی و مهار كنندگی بر حركت اسپرم اعمال می كند.
 مس به عنوان عنصری كه سميت زيادی بر اسپرم ايجاد می كند در گروه‌های نابارور بيشتر از گروه‌های بارور گزارش شده است.

التهاب بدن مردان 

 محققین يک ذره غيرمعمولی را با نام عامل بازدارنده ماکروفاژ( MIF ) ، در نمونه‌های بدست آمده از اسپرم مردان عقيم تشخيص داده اند.
 التهاب هنگامی به وجود می آيد که بدن در معرض عفونت‌هايی مانند عفونت خون، اختلالات مربوط به ايمنی بدن و بيماری های مزمن همچون ديابت و بيماری قلبی قرار گيرد. اين عامل تحت اين شرايط ظاهر شده و با بعضی از ضايعه‌های بافتی در ارتباط می باشد.
محققان پس از بررسی به اين نتيجه رسيدند که در مردانی با مشکل باروری، سطح MIF در آنها خيلی بالا و يا خيلی پايين است. سطوح مناسب و مطلوبMIF به بالغ شدن اسپرم‌ها کمک می کند. هنگامی که متخصصان اين عامل را به ظرف‌های حاوی اسپرم سالم اضافه کردند تعداد و ميزان حرکت اسپرم‌ها کاهش يافت.

فقدان مجراهای وازدفران

 باعث ناباروری انسدادی در مردان می شود و بروز آن به شكل نقص فقدان دوطرفه مجرای وازدفران (مجرای عبور اسپرم) يا فقدان يك طرفه مجرای وازودفران در ايران از شيوع بالايی برخوردار است.

دیابت

 ابتلا به ديابت باعث تخريب ۶۰ درصدی DNA مردان می شود كه منجر به ناباروری آنها خواهد‌شد. بر اساس تحقیقات با افزايش قند خون و اضافه وزن ميزان تخريب DNA آنها بيشتر می شود. در یک تحقیق ۵۶ مرد ۳۰ ساله كه ۲۷ درصد آنها مبتلا به ديابت بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. ميزان تخريب DNA در مردان ديابتی ۵۲ درصد گزارش شده، در حالی كه اين آمار در مردان سالم تنها ۳۲ درصد بوده است.

علل نازایی مردانه چگونه قابل تشخیص می باشد؟

 علاوه بر اخذ شرح حال کامل از فرد و خانواده و انجام معاینات کامل جهت تشخیص علت نازایی در مرد، باید آزمایشات خاصی را نیز انجام داد که شامل :

 - آزمایش منی چند گانه: حداقل دو نمونه در دو نوبت مختلف زمانی مختلف باید گرفته شود و از لحاظ فاکتورهای گوناگون مورد بررسی قرار گیرد که این نوع فاکتورها شامل حجم منی، قوام، تعداد اسپرم ها و شکل و حرکت آنها می باشد

 - سونوگرافی: جهت تعیین واریکوسل و سایر عوارض ساختمانی بیضه

 - سایر آزمایش ها: از این آزمایشات جهت تعیین علت اختلالات اسپرم ها یا بیماری های سیستم تناسلی مردانه استفاده می شود

درمان نازایی مردان

 انتخاب روش درمانی توسط پزشک بر اساس سن بیمار، سلامت عمومی و سابقه پزشکی وی ، وسعت بیماری ، قابلیت تحمل فرد در برابر داروها، روشهای درمانی و جراحی مختلف ، نحوه انتظار از دوره بیماری و ارجحیت خود بیمار بستگی دارد.

 در حال حاضر روشهای درمانی بسیار زیادی وجود دارد که می توان به روشهای آزمایشگاهی و استفاده از داروهای خاص و روشهای جراحی مخصوص جهت بر طرف نمودن بیماری زمینه ای اشاره کرد.