تومورهای حالب و لگنچه

سرطان های حالب و لگنچه نادربوده و فقط مسئول 4 درصد کل سرطان های مخاط  دستگاه ادراری( اوروتلیال ) می باشند. متوسط سن بیماران 65 سال بوده و بیماری درمردها نسبت به زن ها شایع تراست.

ریسک ایجاد تومورمثانه درکسی که تومور سیستم فوقانی داشته باشد، 30 تا 50 درصد افزایش می یابد، ولی برعکس آن صادق نیست، یعنی اگر تومور مثانه داشت به احتمال کمتر از 2 درصد، همراه تومورفوقانی است

ریسک فاکتورها:

1) سیگار مهمترین عامل می باشد

2) نفروپاتی بالکان: نوعی از نارسایی کلیه که درکشاورزان شایع تر است.علت آن شناخته نشده است.

3) مصرف زیاد مسکن ها (طولانی مدت ودوزبالا)

4) رنگ هاو حلال های صنعتی

پاتولوژی (آسیب شناسی):

90 درصد سرطان های لگنچه و 97 درصد سرطان های حالب، کارسینومای سلول ترانزیشنال ( (TCCمی باشند.

SCC لگنچه در10 درصد موارد دیده می شود، ولی در حالب نادراست (بویژه درافراد با سابقه ی التهاب مزمن در زمینه ی سنگ یا عفونت)

آدنوکارسینوما وتومورهای مزودرمی دراین ناحیه بسیارنادراست

علایم بالینی:

1) هماچوری (وجود خون در ادرار)  واضح در70 تا 90 درصد موارد

2) دردپهلو در 10 تا 50 درصد موارد

3) توده ی پهلو یا فلانک (هیدرونفروز یا خود ضایعه)

علایم آزمایشگاهی:

1) مهم ترین علامت آزمایشگاهی وجود خون در ادرار ((intermittent hematuria

2) شناسایی سلول های توموری در سدیمان ادراری (همانند سرطان مثانه)

تشخیص:

1) بهترین وسیله برای تشخیص(gold standard) یورتروسکوپی و بیوپسی است.

2)IVP  هم کمک کننده است؛ نقص پرشدگی درحالب و پلویس (لگنچه) و اتساع حالب در دیستال ضایعه دیده می شود.

3) درMRI وسونوگرافی وCTscan می توان تومور را از لخته ی خون یا سنگ افتراق داد.

دو علامت غیر اختصاصی داریم:

: Goblet sing پیچ خوردگی حالب بالای سطح تومور

: Bergmann sing کاتتر حالب زیر تومور پیچ می خورد

درمان:

درتومورهای لگنچه وحالب باید برخورد تهاجمی داشته باشیم چون میزان عود آن ها بالاست ونیز باید عملکرد وآناتومی کلیه دقیقا مورد بررسی قرارگیرد.

... درتومورهای درجه بالا یا به اصطلاح high grade حالب فوقانی وتومور لگنچه، نفرویورترکتومی+برداشتن کاف مثانه (2سانتی متری اطراف سوراخ حالب) انجام می دهیم

حتی اگر بیمار یک کلیه داشته باشد باید درمان فوق صورت گیرد وبعداز آن بیمار دیالیز می شود.

... اندیکاسیون Save (نگهداشتن) کلیه در تومورهای اوروتلیال لگنچه وحالب فوقانی: تومور درجه پایین یا به اصطلاح low grade بدون درگیری عضله باشد و بیمار دارای یک کلیه بوده یا تومور دوطرفه داشته باشد، در این حالت فقط تومور را برمی داریم (ولی اگر توموردرجه بالا بوده یا عضله را درگیر کرده باشد حتی اگر کلیه منفرد باشد، عمل نفرویورترکتومی+برداشتن کاف مثانه(2سانتی متری اطراف سوراخ حالب) را انجام می دهیم)

... درتومور های حالب تحتانی: برداشتن حالب ناحیه ای( Segmental Ureterectomy ) با کاف مثانه

نفرکتومی رادیکال

نفرکتومی رادیکال چیست؟

یک روش جراحی برای درمان تومور در کلیه و بافت های اطراف آن است. جراح در این روش کلیه و حالب متصل به آن، گره های لنفاوی، غده آدرنال و بافت های اطراف آن را برمی دارد.

 

این روش جراحی چه موقع کاربرد دارد؟

از این روش برای درمان کانسر (سرطان) در کلیه و حالب استفاده می شود.

 

چگونه باید برای عمل آماده شد؟

برای مراقبت و بهبودی بعداز عمل برنامه ریزی کنید و فردی را برای اداره منزلتان استخدام کنید و برای استراحت مرخصی بگیرید. قبل و بعد از عمل سیگار نکشید. دخانیات روند بهبود زخم را کند می کند و احتمال مشکلات تنفسی را در طی عمل بالا می برد، به همین دلیل اگر یک فرد سیگاری هستید باید حداقل 2 هفته قبل از عمل آن را ترک کنید.

اگر طی هفته قبل از عمل نیاز به ضد درد دارید، استامینوفن را انتخاب کنید و از مصرف داروهای نسخه نشده اجتناب کنید. این کار از خونریزی زیاد طی عمل پیشگیری می کند. اگر در شرایط درمانی آسپرین به صورت روزانه مصرف می کردید از پزشک خود بخواهید اگر امکان دارد قبل از عمل جراحی مصرف آن را قطع کند. از دستورات پزشک خود پیروی کنید. شب قبل از عمل یک وعده سبک مثل سوپ یا سالاد میل کنید و از نیمه شب و صبح قبل از عمل دیگر هیچ چیز حتی آب، قهوه و چای مصرف نکنید.

 

طی عمل جراحی چه اتفاقی می افتد؟

شما یک بیهوشی عمومی دریافت می کنید؛ این باعث شل شدن ماهیچه های شما و ایجاد یک خواب عمیق می گردد که مانع از احساس درد در طی عمل جراحی می شود.

جراح یک برش در قدام شکم یا پهلوی شما ایجاد می کند که البته در تومورهای بزرگ، برش جراحی تا زیر قفسه سینه ادامه می یابد. جراح کلیه را از بقیه ارگان ها جدا می کند و کلیه و تومور را برمی دارد. حالب، شریان و ورید متصل به کلیه بسته می شوند و گره های لنفاوی، غده آدرنال و بافت های اطراف کلیه برداشته می شوند. ممکن است جراح یک برش دیگر تا بالای مثانه شما ایجاد کند تا حالب را بردارد و بعد انسزیون (محل برش) را می بندد.

 

بعد از عمل جراحی چه اتفاقی می افتد؟

ممکن است 7-4 روز در بیمارستان بمانید. به مدت 1 هفته یک کاتتر ادراری در مثانه شما برای کاهش فشار در مثانه و درناژ ادرار باقی می ماند و اگر انسزیون تا قفسه سینه برسد یک درن هم به مدت 4-1 روز گذاشته می شود.

طی دو هفته اول بعد از عمل شما می توانید کارهای سبک مثل پیاده روی را شروع کنید و در شش هفته اول از انجام کارهای سنگین مثل بلند کردن اجسام خودداری کنید. بعداز این زمان طبق اجازه پزشک می توانید فعالیت های معمول خود را شروع نمایید.

از پزشک خود در مورد داروهای ضد درد و نحوه مصرف آن ها در طی دوره بهبودی سوال کنید. برداشتن یک کلیه ممکن است عملکرد کلیوی را کاهش دهد و همین کافی است که هنگام مصرف داروها باعث مشکلاتی گردد.

یک لیست از داروهایی که نباید مصرف کنید از پزشک بگیرید. داروهایی مثل استامینوفن و ضد دردهای غیر استروئیدی (مثل ایبوبروفن) جزو داروهایی هستند که شما باید از مصرف آن ها اجتناب کنید.

 

این روش جراحی چه فوایدی دارد؟

کانسر ممکن است درمان شود. حتی اگر درمان امکان پذیر نباشد احساس بهتری دارید. با استفاده از این روش از مشکلات بزرگ شدن تومور در کلیه مثل خونریزی شدید جلوگیری می کنید.

 

خطرات این روش جراحی چیست؟

خطراتی مربوط به بیهوشی عمومی وجود دارد. در مورد این خطرات با پزشک تان صحبت کنید.

ممکن است طحال و پانکراس طی عمل آسیب ببینند.

اعصاب ناحیه انسزیون بدلیل فشار و یا برش ممکن است صدمه ببینند، این باعث مشکلاتی در عضلات پایینی پشت می شود. همچنین ممکن است باعث ایجاد فرورفتگی در پهلوی شکم شود. ممکن است حس اطراف ناحیه انسزیون را از دست بدهید که این شرایط می تواند موقتی یا دائمی باشد.

ممکن است جراح نتواند تومور را به طور کامل بردارد و کانسر دوباره عود کند. عملکرد کلیه شما قبل از عمل تست می شود اگر کلیه باقیمانده ضعیف باشد، پزشک این موضوع را با شما در میان می گذارد و ممکن است شما به دیالیز احتیاج داشته باشید. دیالیز یک روش مکانیکی برای انجام کار کلیه شماست.

 

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

دمای بدن شما به بیشتر از 37.8 برسد.

دچار حالت تهوع و استفراغ شوید.

بطور غیر طبیعی ضعیف شوید.

زخم شما ترشح و خون داشته باشد.

دچار کوتاهی نفس شوید.

دچاراشکال در ادرار کردن شوید.

ناهنجاری های مادرزادی تعداد کلیه

نبودن مادرزادی هر 2 کلیه

نادرترین و کمیاب ترین ناهنجاری بوده و معمولا مغایرت با حیات و بقای نوزاد و جنین داشته و این بچه ها معمولا مرده به دنیا می آیند و یا در طی 2 روز اول زندگی می میرند.

از لحاظ ظاهری این بچه ها ظاهر و قیافه مشخصی داشته و در قبل از تولد و در دوران جنینی با سونوگرافی مشخص می شوند.

نبودن مادرزادی 1 کلیه

شیوع ان در حدود 1در 1100 تولد می باشد و در پسرها شایع تر از دخترها بوده و در طرف چپ شایع تر از راست می باشد. این ناهنجاری به طور شایع همراه ناهنجاری های سیستم تناسلی چه در مذکر و چه مونث می باشد؛ به علاوه در این بیماران ناهنجاری های دیگر سیستم های بدن مثل قلب و عروق، گوارش و غیره دیده می شود.

تشخیص این بیماری به صورت اتفاقی بوده و معمولا این افراد مشکلی از لحاظ تک کلیه بودن در طول زندگی نخواهند داشت.

بیشتر بودن تعداد کلیه ها

بالاتر بودن تعداد کلیه ها یعنی 3 یا 4 کلیه وجود داشته باشد. این ناهنجاری بسیار نادر بوده و حتما باید از کلیه های 2 قسمتی که شایع هستند تفکیک شود. این ناهنجاری معمولا بدون علامت بوده و به صورت اتفاقی کشف می شود.

عفونت کلیه

عفونت کلیه یکی از بیماری‌ های سخت است. این بیماری معمولا در اثر هجوم باکتری به کلیه اتفاق می ‌افتد و دو نوع حاد و مزمن دارد.

عفونت کلیه یکی از اورژانس‌ های پزشکی تلقی می‌ شود و فرد نیازمند مراقبت ‌های فوری پزشکی است. این‌ بیماری‌ می‌تواند هر دو جنس‌ را مبتلا سازد ولی‌ در همه‌ سنین‌ در خانم‌ ها شایع ‌تر است‌. عفونت ‌های‌ حاد کلیه‌ در مردان‌ در هر سنی‌ ممکن‌ است‌ حاکی‌ از وجود یک‌ بیماری‌ زمینه‌ ای‌ مانند انسداد مجاری، سنگ کلیه، اختلالات پروستات یا تومور باشد.

علائم بیماری

عفونت حاد کلیه بیماری بسیار پر سر و صدایی است.

... معمولا بیماری شروع ناگهانی همراه با تب و لرز دارد.

... درد یک طرفه یا دو طرفه پهلو را شاهد هستیم.

... تهوع و استفراغ به طور شایع دیده می‌ شود.

... بیمار از سردرد، درد عضلانی، ضعف عمومی و بی حالی شکایت دارد.

... سوزش ادرار، تکرر ادرار و فوریت در ادرار کردن و ادرار کدر یا خونی و بدبو دیده می‌ شود.

... گاهی هم درد شکمی دیده می ‌شود که البته این حالت بیشتر در کودکان دیده می ‌شود.

چگونه کلیه عفونی می‌ شود؟

کلیه به چند شکل ممکن است عفونی شود؛

... اولین حالت این که میکروب عفونت ‌زا از قسمت‌ های پایینی دستگاه ادراری، به کلیه رفته و ایجاد عفونت ‌کند. در صورت وجود انسداد در مسیر یا اختلال عملکرد دستگاه ادراری این مشکل زیاد اتفاق می‌افتد.

... انتشار از طریق خون، نحوه دیگر ابتلای کلیه به عفونت است که معمولا در نوزادان شاهد آن هستیم.

... گاهی هم انتشار مستقیم عفونت از اعضای مجاور صورت می‌ گیرد؛ به عنوان مثال در بیماری التهابی لگنی، عفونت ممکن است به کلیه نیز منتقل شود.

درمان

... درمان بیماری با تجویز آنتی بیوتیک صورت می‌ گیرد. پزشکان ترجیح می ‌دهند تست های حساسیت میکروب به آنتی‌ بیوتیک را نیز انجام دهند و در صورت لزوم دارو را عوض کنند. دوره درمان 10 تا 14 روز ادامه دارد. بسته به حال عمومی و وضعیت بیمار، پزشک تصمیم می ‌گیرد که بیمار در منزل درمان شود یا بستری گردد.

... در صورتی که بیمار بدحال باشد، حتما باید در بیمارستان بستری شود و آنتی‌ بیوتیک تزریقی دریافت کند.

... در صورتی‌ که بیمار آنتی بیوتیک تزریقی بگیرد معمولا بعد از 3 تا 5 روز آنتی ‌بیوتیک خوراکی داده می ‌شود و تا 14 روز ادامه پیدا می‌ کند. اگر کشت خون بیمار مثبت باشد، دوره درمان طولانی‌ تر خواهد بود.

در صورتی ‌که آنتی ‌بیوتیک مناسبی تجویز شده باشد، علایم‌ و تب‌ بیمار پس‌ از 48 ساعت‌ درمان‌ آنتی ‌بیوتیکی از بین می ‌رود (هر چند باید درمان تا انتها ادامه یابد)‌، در غیر این صورت شاید تغییر آنتی‌ بیوتیک‌ تجویزی‌ لازم‌ باشد.

... گاهی نیز برای کاهش درد یا تب از مسکن استفاده می ‌شود.

... به بیماران توصیه می ‌شود تا برطرف‌ شدن‌ تب‌ و ناخوشی‌ در بستر استراحت‌ کنند و مایعات به اندازه کافی بنوشند (روزانه‌ حداقل 2 لیتر).

... گاهی توصیه می‌ شود جهت‌ اسیدی‌ شدن‌ ادرار از آب‌ آلبالوی ترش‌ یا زغال اخته و ویتامین C استفاده‌ کنند.

... پس از درمان عفونت، لازم ‌است اگر مشکل زمینه ‌ای مانند انسداد مسیر ادراری، سنگ کلیه یا اختلال دستگاه ادراری وجود دارد این عوامل برطرف شوند.

عفونت حاد کلیه در بالغین معمولا به خوبی به درمان پاسخ می ‌دهد و اثر جوش خوردگی و ترمیم کلیوی یا آسیب پایدار بر جای نمی‌ گذارد، ولی در کودکان به علت عدم تکامل رشد کلیه، عفونت کلیه می ‌تواند آسیب شدید ایجاد کند و به ‌طور دائم عملکرد کلیه را مختل کند.

دفع پروتئین از ادرار

کلیه یکی از مهم‌ترین اندام‌های درونی بدن انسان است. اکثر اعضای بدن برای عملکرد مطلوب وابسته به کلیه‌ها هستند، بنابراین عملکرد مناسب این عضو حیاتی برای ما بسیار مهم است. یکی از مشکلاتی که برخی افراد با آن روبه‌رو هستند، دفع پروتئین است.

 کلیه‌ها در بدن وظایف بسیار مهمی بر عهده دارند؛ از جمله شرکت در فعالیت خون‌سازی بدن، تنظیم متابولیسم ویتامین دی، دخالت در متابولیسم کلسیم و سیستم استخوانی، کنترل سیستم اسید و باز بدن و دفع سموم.

 برای دفع سموم بدن، خون از گلومرول کلیه ها که نقش صافی را دارند، عبور می‌کند. این صافی باعث می‌شود مواد ضروری برای اعضای مختلف بدن، بازجذب شده و در عین حال، سموم و مواد زائد دفع شوند.

زمانی که کلیه دچار اختلال می شود، موادی که در حالت عادی نباید از صافی گلومرول‌ها رد شوند مثل پروتئین‌ها، از آن ها عبور کرده و برعکس بازجذب مواد لازم مختل می‌گردد. البته در حد خیلی کم (کمتر از 150 میلی‌گرم در 24 ساعت) بعضی از انواع پروتئین‌ها ، می‌توانند در ادرار دیده شوند و طبیعی است.

 فردی که مشکل پروتئین‌اوری (دفع پروتئین در ادرار) دارد، دفع پروتئین در ادرارش به طور غیرعادی انجام می‌شود. پروتئین‌اوری می‌تواند نشانه خیلی مهم از بیماری‌های زمینه‌ای کلیه باشد. در واقع بهتر است بگوییم پروتئین‌اوری، بیماری نیست، بلکه نشانه‌ای مهم است که ممکن است به دلیل اثر بد برخی داروها بر کلیه یا در جریان برخی بیماری‌های عفونی به وجود آید. در اثر دیابت و فشار خون هم ممکن است پروتئین‌اوری پیدا شود.

به طور کلی پروتئین‌اوری موردی است که نباید به راحتی از کنارش گذشت و مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات و معاینات در این مواقع لازم است.

اولین قدم در معاینات این است که ثابت شود بیمار پروتئین‌اوری دارد یا نه. این مورد با آزمایش ادرار معمولی مشخص می‌شود. پس از آن باید مشخص کنیم که میزان دفع پروتئین در 24 ساعت چقدر است و نوع آن را مشخص کنیم. اگر فرد پروتئین‌اوری پیدا کند و حجم پروتئین دفعی زیادتر از حد مشخص باشد، جایگزینی این پروتئین برای بدن مشکل می‌شود.

 خوب است بدانیم پروتئین‌ها مولکول‌هایی هستند که در داخل رگ‌ها ایجاد فشار اسمزی می‌کنند و با این کار باعث می‌شوند که آب از درون رگ به درون بافت‌ها نشت پیدا نکند. به همین دلیل یکی از نشانه‌های پروتئین‌اوری، نشت آب به خارج از عروق است که این مورد را به صورت ورم می‌توانیم ببینیم. این حالت (ادم) در قسمت‌هایی که پوست شل است، مانند زیر چشم، سریع‌تر ایجاد می‌شود. در این شرایط ادم اندام‌ها به وجود می‌آید، به صورتی که اگر فرد انگشتر دست می‌کند، برایش تنگ می‌شود. البته هر ورمی نشانه بیماری کلیوی نیست. خیلی از بیماران هنگام مراجعه به پزشک به دلیل ورم دست و پا نگران بیماری کلیوی هستند. ولی این طور نیست که هر کسی با وجود ورم زیر چشم، لزوما پروتئین‌اوری داشته باشد.

 افراد باید حتما هر 6 ماه یک بار به پزشک مراجعه کنند و آزمایشات لازم را انجام دهند، اما چنانچه فردی دچار علائمی نظیر پرادراری، سوزش ادرار، تکرر ادرار و خون ادراری شد، باید فورا به پزشک مراجعه کند.

 

مصرف پروتئین راه حل نیست

گاهی مردم تصور می‌کنند با مصرف پروتئین می‌توانند این مشکل را رفع کنند. اما قضیه این گونه نیست. پروتئینی که در ادرار دفع می‌شود، می‌تواند در بافت‌های گلومرول خسارات برگشت‌ناپذیری ایجاد کند و موجب از بین رفتن عملکرد طبیعی کلیه‌ها شود. بنابراین خوردن پروتئین کاری اشتباه است و باید برای درمان، به دستورات پزشک متخصص عمل شود.

مواردی مانند عفونت ادراری و سنگ کلیه علائمی دارند، ولی پروتئین‌اوری نشانه‌ای است که بیمار در مراحل اولیه متوجه آن نمی‌شود. نشانه‌های اولیه ممکن است پرادراری، بیدار شدن در شب برای دفع ادرار و ادم اندام‌ها باشد.

پس از تشخیص بیماری ممکن است توسط پزشک رژیم غذایی خاصی تجویز شود.

البته ممکن است برای تشخیص دقیق بیماری نیاز به نمونه‌برداری از کلیه نیز وجود داشته باشد، زیرا هر بیماری کلیه، درمان و داروی خاص خود را دارد.

عوامل شایع بالا برنده فشار خون

عواملی که باعث بالا رفتن فشار خون می‌ شوند:

... استرس:

هنگامی که در وضعیتی فوق ‌العاده، اعم از تغییر موقعیت، اضطراب، عصبانیت و... قرار می ‌گیریم، بدن ما فعالیت خود را با یک سری تغییرات سریع داخلی تنظیم می‌ کند که یکی از مهم‌ترین آن ها، آزاد شدن هورمون آدرنالین از غدد فوق کلیوی است که با افزایش تعداد ضربان قلب و تنگ کردن عروق به کمک یک سری ترشحات دیگر، منجر به بالا رفتن فشار خون و رسیدن خون اکسیژنه به عضلات و مغز می ‌شود.

... نمک:

ثابت شده است که شیوع فشار خون بالا در مناطقی از جهان که مصرف نمک بالاست، بیشتر است. مصرف نمک زیاد از دوران شیرخوارگی، پایه‌ ای برای بالا رفتن فشار خون در سنین بالاتر خواهد شد. محدود کردن نمک در سال های بعدی برای بازگرداندن فشار خون به سطح مناسب کافی نیست و کمی منجر به بهبودی می ‌شود.

یک قاشق چای خوری نمک حاوی 2300 میلی گرم سدیم است که این مقدار معادل کل مقدار مصرفی توصیه شده ی روزانه را تشکیل می ‌دهد.

... سیگار:

با اولین پک به سیگار یا پیپ، فشار خون سیستولیک تا 25 میلی ‌متر جیوه افزایش می ‌یابد و علت آن نیز، آزاد شدن آدرنالین است.

... تصلب شرایین (سخت ‌شدن دیواره رگ‌ها):

تصلب شرایین علت اصلی پرفشاری مزمن خون است که عامل شروع آن، آسیب به جدار داخلی عروق است و به دنبال رسوب کلسیم، کلسترول و فیبرین و... در جدار عروق رخ می ‌دهد.

... چاقی:

فشار خون بالا در افراد چاق،  دو برابر افرادی که اضافه وزن ندارند و در محدوده وزن طبیعی هستند، شایع ‌تر است. در این موارد، کاهش اندک وزن نیز به پایین آوردن فشار خون شما کمک می‌ کند.

راهکارهای تغذیه ای جهت کاهش فشار خون

از آنجایی که بسیاری از افراد مبتلا به فشارخون، از بیماری خود آگاه نیستند، توصیه بر کنترل منظم آن وجود دارد، زیرا این بیماری مانند بالا بودن چربی‌های خون، می ‌تواند برای سال ها بی‌ سر و صدا وجود داشته باشد، بدون آن که هیچ گونه علائمی را در شخص مبتلا بروز دهد. از این رو مواردی به شکل توصیه ‌وار در زیر مطرح می ‌گردد و امید است با به کاربندی این موارد، به حل مشکل بالا بودن فشارخون بپردازید:

1. مصرف آب سالم و گوارا به میزان قابل توجهی در روز توصیه می ‌شود. یک لیوان آب میوه ی رقیق شده با اندکی پودر ویتامین C، موجب بهبود عملکرد دستگاه ایمنی و ترمیم سرخرگ‌ها می ‌شود.

2. مصرف نان‌ها و مواد کربوهیدراتی تهیه شده از آردهای سفید و بدون سبوس (تصفیه شده) را به حداقل برسانید و از نان های سبوس دار به خصوص حاوی سبوس جو دو سر استفاده کنید.

3. مصرف قند و شکر و سایر فرآورده‌های تهیه شده از آنها مثل نوشابه‌ها، مربا، ژله، شکلات، کیک‌ها و شیرینی‌ها را محدود یا حذف کنید.

4. تحقیقات ثابت کرده است که کودکان پیش دبستانی که هر روز 4 وعده میوه و سبزی و دو وعده لبنیات مصرف می ‌کنند، در نوجوانی فشار خون پایین‌ تری نسبت به سایر افراد دارند و در اصل احتمال ابتلا به حمله ی قلبی، سکته و سایر بیماری های ناتوان ‌کننده در افرادی که زودتر به فشار خون مبتلا می ‌شوند، بیشتر است.

5. سعی کنید غذا را کامل بجوید و حتماً غذای خود را در محیطی آرام و به دور از استرس و تشنج میل فرمایید.

6. با اجتناب از مصرف غذاهای خیلی گرم یا خیلی سرد، اعمال هضمی را بهبود بخشید.

7. نوشیدن هر نوع نوشیدنی را با غذا و در کنار غذای اصلی به دلیل تداخل در هضم محدود کنید.

8. از مصرف غذاهای سرخ کرده یا غذاهایی که در درجه ی حرارت‌های بسیار بالا و یا با مدت زمان طولانی تهیه می ‌شوند، خودداری کنید و به خاطر داشته باشید، استفاده ی چند باره از روغن‌های آشپزی عاملی در بالا بردن فشار خون است.

9. از مصرف مواد حاوی افزودنی‌ها و غذاهای فرایند شده که حاوی مقدار زیادی نمک و ادویه‌ها هستند، مثل انواع سوسیس و کالباس، غذاهای کنسروی، شوری ها، ترشی‌ها و چاشنی‌های کارخانه ‌ای جداً خودداری کنید.

10. چای، قهوه و شکلات را بسیار محدود کنید و تا 1 ساعت پس از صرف غذا، چای ننوشید و به جای آن ها از چای‌ها و دم‌کردنی‌های گیاهی (مثل گل گاو زبان) استفاده کنید.

11. از مصرف نمک و غذاهای پُر نمک و ادویه بپرهیزید. به جای نمک می ‌توانید از سبزیجات تازه یا خشک، ادویه‌‌جات مفید (زردچوبه- دارچین و...)، پودر سیر و پیاز و آب لیموی تازه استفاده کنید.

12. موادی مثل کره، خامه، مارگارین، دنبه، سس‌ها و روغن‌های جامد را از برنامه ی غذایی حذف کرده و به جای آن ها از روغن زیتون، روغن‌های گیاهی مایع و روغن‌ ماهی استفاده کنید.

13. مغزها و دانه‌های گیاهی مثل گردو، حاوی موادمغذی بی ‌شماری هستند. می ‌توانید از آن ها در رژیم غذایی روزانه بهره ببرید. استفاده از آن ها در سالادها به خوش طعم و مقوی کردن آن ها کمک شایانی می ‌کند.

14. حداقل 3 بار در هفته ماهی بخورید و به جای گوشت‌های قرمز سعی کنید از گوشت سفید استفاده کنید.

15. از استرس بپرهیزید، زیرا یکی از عوامل بالا بردن فشار خون که بسیار سریع هم عمل می‌ کند، استرس و عصبانیت است.

16. هر روز زمانی را برای استراحت در نظر بگیرید و به خاطر داشته باشید، کار کردن بی ‌وقفه بیشترین فشار را بر سلامتی شما وارد خواهد آورد. حتی اگر عادت به خوابیدن در میانه ی روز ندارید، برای دقایقی چشم‌ها را روی هم گذاشته و به استراحت بپردازید.

17. ورزش‌هایی مثل پیاده ‌روی، شنا و دوچرخه سواری، ورزش‌های مناسبی برای پایین آوردن فشار خون به شمار می ‌آیند. بنابراین حداقل 3 بار در هفته و هر بار حداقل 30 دقیقه ورزش کنید.

18. از گلپر، آویشن، نعناع خشک، کنجد و... به جای نمک استفاده کنید.

19. سیگار را به طور کامل از برنامه ی‌ زندگی خود حذف کنید.

سرطان کلیه

کلیه ها یک جفت اندام هستند که در دو طرف ستون مهره ها در ناحیه پشت شکم قرار گرفته اند. هر کلیه به اندازه یک مشت است. غده آدرنال به قسمت فوقانی کلیه متصل است. توده ای از بافت چربی و لایه ای از بافت فیبروز دور کلیه ها و غده آدرنال را احاطه کرده است.

 کلیه ها قسمتی از دستگاه ادراری هستند. آنها با تشکیل ادرار، مواد زاید و آب اضافی خون را از بدن خارج می کنند. ادرار در یک فضای توخالی به نام لگنچه در قسمت میانی هر کلیه جمع می شود. سپس از طریق میزنای (حالب) به سوی مثانه می رود و در نهایت بدن را از طریق پیشابراه ترک می کند.

کلیه ها همچنین موادی می سازند که در کنترل فشار خون و تولید گلبول های قرمز مؤثرند.

 

سرطان چیست؟

سرطان از سلول ها شروع می شود. سلول ها ساختار هایی هستند که بافت ها را می سازند. بافت ها هم اعضا را شکل می دهند. در حالت طبیعی سلول ها هنگامی که بدن نیاز داشته باشد، رشد کرده و تقسیم می شوند و هنگامی که سلول ها پیر می شوند، می میرند و سلول های جدید جای آنها را می گیرند.

گاهی این عمل مختل می شود. سلول های جدید شکل می گیرند، وقتی که بدن به آن ها نیاز ندارد و سلول های پیر در وقتی که باید نمی میرند، این سلول های اضافی توده ای تولید می کنند که تومور نامیده می شود.

تومورها می توانند خوش خیم یا بدخیم باشند:

تومور خوش خیم: سرطان نیستند، به ندرت خطرناکند، به ندرت دوباره عود می کنند، سلول های آن به بافت های اطراف حمله نمی کنند (متاستاز ندارند).

تومور بدخیم: سرطان هستند، خطرناکند و زندگی را تهدید می کنند، دوباره عود می کنند، سلول های آن به بافت های اطراف حمله می کنند. آن ها می توانند وارد گردش خون و سیستم لنفاوی شوند و این گونه است که سلول های سرطانی از منشا خود (تومور اولیه) برای تشکیل تومورهای جدید در ارگان های دیگر پخش می شوند. پخش سرطان در بدن را متاستاز می گویند.

... انواع مختلف سرطان می تواند در کلیه ها شروع شود. این مقاله در مورد سرطان سلول های کلیوی، رایج ترین نوع سرطان در بزرگسالان، می باشد. این نوع گاهی" رنال آدنوکرسینوما" و" هایپرنفروما" هم نامیده می شود.

نوع دیگر سرطان، سرطان سلول های ترانزیشنال است که بر لگنچه اثر می گذارد. این نوع، مشابه سرطان مثانه است و مانند آن درمان می شود.

تومور" ویلمز" رایج ترین سرطان کلیه در کودکان است که با نوع سرطان کلیه در بزرگسالان متفاوت است و به گونه ای دیگر درمان می شود.

 

چه کسانی در خطر ابتلا هستند؟

سرطان کلیه معمولا در افراد بالاتر از 40 سال دیده می شود. ولی هیچ کس به درستی علت دقیق این بیماری را نمی داند. پزشکان به ندرت می توانند توضیح دهند که چرا یک نفر سرطان کلیه می گیرد ولی فرد دیگری نه. با این وجود این آشکار است که سرطان کلیه مادرزادی نیست و هیچ کس این بیماری را از دیگری وا نمی گیرد.

 

عوامل خطر سرطان کلیه شامل موارد زیر است:

- سیگار کشیدن: افراد سیگاری دو برابر بیشتر از دیگران به سرطان کلیه مبتلا می شوند.

- چاقی

- فشار خون بالا

- دیالیز طولانی مدت

- شغل: افرادی که در معرض گاز کک در کارخانجات صنعتی و یا فلزی هستند، در معرض خطرند. کارگران در معرض آزبستوز و کادمیوم ممکن است در خطر ابتلا باشند.

- جنس: مردان بیشتر از زنان در خطر ابتلا هستند.

 

نشانه ها

- خون در ادرار

- درد پهلوها که خوب نمی شود

- توده ای در اطراف ناحیه شکم

- کاهش وزن

- تب

- احساس خستگی یا داشتن احساس سلامتی ضعیف

... در بسیاری از مواقع این نشانه ها به معنای سرطان نیست. عفونت، کیست یا مشکل دیگر می تواند علایمی مشابه ایجاد کند. شخصی با هر یک از این نشانه ها بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کند تا مشکل او شناسایی شده و به زودی درمان شود.

 

تشخیص

اگر بیمار علایمی داشت که مشابه سرطان کلیه بود، پزشک یک یا بیشتر از این آزمایش ها را در مورد او انجام می دهد:

- تست بدنی: پزشک علایم حیاتی مثل تب و فشار خون بیمار را چک کرده و پهلوهای او را لمس می کند.

- تست ادرار: برای چک کردن خون در ادرار

- تست خون: برای اندازه گیری موادی مثل کراتینین (غلظت زیاد کراتینین به این معنی است که کلیه ها کار خود را درست انجام نمی دهند)

- تست IVP: پزشک رنگ خاصی را به درون وریدی در بازو تزریق می کند. رنگ در بدن حرکت می کند و به وسیله کلیه ها دریافت می شود. رنگ باعث درخشش کلیه ها در زیر اشعه ایکس می گردد. مقداری از اشغه ایکس رنگ را هنگام عبور از مثانه و حالب ردیابی می کند. اشعه ایکس می تواند تومورهای کلیه و مشکلات دیگر را نشان دهد.

- سی تی اسکن: دستگاه تولید کننده اشعه ایکس به کامپیوتری متصل است و یک سری عکس از جزئیات کلیه می گیرد.

- تست ماورای صوت: از امواج فوق صوت که افراد آن را نمی شنوند استفاده می گردد. امواج از کلیه بازتاب می شوند و پژواک آن ها توسط رایانه ای دریافت و تصاویری تحت عنوان سونوگرام ساخته می شود.

- بیوپسی (نمونه برداری): عبارتست از خارج کردن تکه ای از بافت کلیه برای بررسی سلول های سرطانی.

 

راه های درمان

1- جراحی: معمول ترین راه درمان است که نوعی از درمان موضعی است و سرطان را در کلیه و مناطق نزدیک درمان می کند. عمل جراحی برای بیرون آوردن کلیه از بدن، نفرکتومی نامیده می شود که انواع گوناگونی دارد. نوع عمل به مرحله تومور بستگی دارد.

نفرکتومی بنیادی (اساسی): سرطان کلیه معمولا با این نوع، درمان می شود. جراح، کلیه را به طور کامل و به همراه غده آدرنال و قسمتی از بافت اطراف برمی دارد. بعضی از عقده های لنفاوی هم برداشته می شوند.

نفرکتومی ساده: جراح فقط کلیه را برمی دارد. بعضی افراد مبتلا به سرطان کلیه مرحله یک، با این روش درمان می شوند.

نفرکتومی بخشی (ناقص): جراح فقط قسمتی از کلیه که تومور دارد را برمی دارد. این نوع عمل هنگامی انجام می شود که یا فرد تنها یک کلیه دارد و یا سرطان هر دو کلیه را درگیر کرده است. همچنین افراد با تومورهای کوچک که کمتر از 4 سانتیمتر است، با این روش درمان می شوند.

2- رادیوتراپی: نوعی درمان موضعی است. در آن از پرتوهایی با انرژی بالا برای از بین بردن سلول های سرطانی استفاده می شود.

 

3- درمان بیولوژیکی: نوعی درمان سیستمیک است. در این روش از توانایی ذاتی بدن (سیستم ایمنی) برای مبارزه با سلول های سرطانی استفاده می شود.

 

4- شیمی درمانی: نوعی درمان سیستمیک است. داروهای ضد سرطان وارد گردش خون شده و به سراسر بدن می رسند. با وجودی که این روش برای بسیاری از انواع سرطان مناسب است، ولی برای سرطان کلیه خیلی مفید نیست.

تغذیه در پیوند کلیه

در صورتی كه اخیراً پیوند كلیه انجام داده باشید، شاید این سوال برایتان پیش آید كه آیا رژیم غذایی تان باید با قبل از پیوند متفاوت باشد یا همان رژیم غذایی قبلی را دنبال كنید. در این صورت شما می توانید برای تنظیم برنامه غذایی خود به پزشك یا متخصص تغذیه مراجعه كنید.

آیا رژیم غذایی خاصی موردنیاز است؟

پس از پیوند عضو، رژیم غذایی نقش مهمی در بهبود فرد دارد. در صورتی كه شما قبل از پیوند، تحت درمان با دیالیز بوده اید، به راحتی متوجه می شوید كه رعایت رژیم غذایی پس از پیوند بسیار راحت تر است.

آیا داروهای مصرفی بر رژیم غذایی اثر می گذارند؟

داروهایی كه برای جلوگیری از پس زدن پیوند استفاده می شوند ، بر رژیم غذایی اثر دارند. برخی از داروهای ضد پس زدن پیوند كه می توانند بر روی رژیم غذایی اثر بگذارند، عبارت اند از:

- كورتون ها (پردنیزون)

- سیكلوسپورین (Gengraf , Neoral , Sandimmune)

- تاكرولیموس(Prograf)

- آزاتیوپرین(Imuran)

- مایكوفنولات(Cellcept)

این فهرست با توجه به تولید داروهای جدید قابل افزایش است.

آیا افزایش وزن وجود دارد؟

بسیاری از بیماران پس از پیوند كلیه، اشتهای بهتری پیدا می كنند و به طور ناخواسته دچار افزایش وزن می شوند؛ بنابراین برای جلوگیری از افزایش وزن، خودتان را همیشه وزن كنید؛ همچنین از خوردن غذاهای پركالری مانند غذاهای چرب، شیرینی ها، كلوچه و سایر غذاهای غنی از چربی یا شكر، خودداری ورزید.

با خوردن غذاهای زیر می توانید، دریافت كالری را كنترل كنید:

- سبزی ها و میوه های تازه

- گوشت بدون چربی، مرغ بدون پوست و ماهی

- فرآورده های شیری بدون چربی

- نوشابه های بدون شكر مانند نوشابه های رژیمی

 كنترل وزن، شما را از مشكلاتی مانند بیماری قلبی، دیابت و فشار خون بالا، محافظت می كند. در صورتی كه ناخواسته دچار افزایش وزن شدید، فعالیت جسمی خود را افزایش دهید و از رژیم غذایی كم كالری پیروی كنید. از پزشك بخواهید شما را به یك كارشناس تغذیه برای تنظیم رژیم غذایی كم كالری، معرفی كند.

آیا توصیه ای برای میزان كلسترول و تری گلیسرید وجود دارد؟

میزان چربی (كلسترول یا تری گلیسرید) در خون شما، ممكن است بالا باشد. میزان بالای كلسترول و تری گلیسرید می تواند باعث بیماری قلبی شود. اقدامات زیادی برای كاهش چربی و كلسترول خون قابل انجام است.

آیا در مورد غذاهای حاوی كربوهیدرات بالا، توصیه ای وجود دارد؟

شما باید نكات مهمی را در مورد غذاهای كربوهیدراتی بدانید:

- كربوهیدرات ها از طریق مصرف شكرها و نشاسته ها به دست می آیند.

- آن ها سوخت و انرژی بدن را تأمین می كنند.

- زمانی كه داروهای كورتون مصرف می كنید، استفاده از مقادیر زیاد كربوهیدرات برای بدن شما، مشكل زا است و می تواند منجر به افزایش قند خون و ایجاد دیابت شود.

آیا بعد از پیوند، رژِیم غذایی كم نمك لازم است؟

بسیاری از گیرندگان پیوند، هنوز نیاز به محدودیت دریافت نمك دارند، هر چند میزان محدودیت، در هر فرد متفاوت است. داروهای پیوند به ویژه كورتون ها، ممكن است باعث تجمع مایعات در بدن شوند و نمك این مشكل را بدتر می كند، چرا كه احتباس مایعات را افزایش و فشار خون را بالا می برد. كنترل فشار خون برای پیوند، بسیار اهمیت دارد كه البته پزشك در مورد میزان دریافت سدیم، تصمیم می گیرد.

در مورد پروتئین چه توصیه ای وجود دارد؟

به دلیل نقش پروتئین در ساخت و ترمیم عضلات و بافت ها و التیام زخم پس از جراحی، مصرف آن از اهمیت زیادی برخورداری است.

میزان پروتئین مصرفی پس از پیوند، باید بیشتر از میزان طبیعی باشد تا در ساخت بافت های عضلانی كه به علت بیماری كلیوی یا به وسیله مقادیر بالای داروها، تجزیه می شوند، كمك كند. پس از آن می توانید میزان دریافت پروتئین را متعادل كنید.

در مورد كلسیم چه توصیه ای وجود دارد؟

شما باید توجه ویژه ای به میزان كلسیم و فسفر داشته باشید. در صورتی كه سابقه بیماری كلیوی طولانی باشد، ممكن است تعادل كلسیم و فسفر(برای سلامت استخوان ها اهمیت دارند) به هم بخورد. در ماه های اولیه پس از پیوند، پس از آزمایش، تشخیص داده خواهد شد كه دچار پوكی استخوان شده اید یا خیر و بر همین اساس، بهترین روش برای حفظ سلامت استخوان ها را به شما خواهند گفت. به طور متوسط هر فرد بزرگسال روزانه به دو واحد (هر واحد معادل یك لیوان) از فرآورده های شیری (شیر، پنیر، ماست) نیاز دارد. در صورتی كه پزشك یا متخصص تغذیه، دریافت این غذها را محدود نكرده است، سعی كنید این غذاها را در وعده های غذایی خود بگنجانید. در صورتی كه پزشك تشخیص دهد كه شما به میزان بیشتری كلسیم و فسفر نیاز دارید، ممكن است برایتان مكمل تجویز كند. با این حال هیچ موقع بدون تجویز پزشك از مكمل ها استفاده نكنید؛ زیرا ممكن است بر روی پیوند شما اثر بگذارد.

در صورت وجود دیابت چه باید كرد؟

پس از پیوند، رژیم غذایی، دارای میزان بیشتری پروتئین و میزان كمتری كربوهیدرات های ساده به علت اثرات كورتون و سایر داروها، می باشد. با پزشك و رژیم شناس در خصوص برنامه غذایی خود برای تنظیم میزان قند خون صحبت كنید.

توصیه های لازم برای پیوند کلیه

برای فردی که کلیه‌هایش از کار افتاده است، یکی از گزینه‌های درمان، پیوند کلیه است. پیوند کلیه گرفتن کلیه از یک فرد ‌دهنده زنده (خویشاوند یا غیرخویشاوند) یا از جسد انسان و پیوند کردن آن به گیرنده مبتلا به نارسایی کلیه است.

در زمان پیوند، بیمار نباید هیچگونه عفونتی داشته باشد، زیرا پس از عمل به دلیل استفاده از داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، در معرض خطر عفونت قرار دارد

چون در پیوند کلیه از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن استفاده می‌شود، گیرندگان پیوند کلیه در معرض ابتلا به عفونت و برخی از بدخیمی‌ها می‌باشند. علاوه بر این ممکن است بافت پیوندی دچار پس‌زدگی شود.

 برای پیشگیری از عوارض مطرح شده قبل از پیوند، آزمایش‌های کامل بدنی برای تشخیص و درمان مواردی که می‌تواند پس از عمل پیوند باعث بروز مشکلاتی در بیمار شود، انجام می‌گیرد.

 تعیین نوع بافت، گروه خون و کنترل آنتی‌بادی برای تعیین هماهنگی بین بافت‌ها و سلول‌های ‌دهنده و گیرنده ضروری است.

قبل از پیوند توانایی بیمار جهت سازگاری با پیوند از طریق بررسی روش‌های سازگاری وی، میزان حمایت اجتماعی و منابع مالی مورد نیاز صورت می‌گیرد.

 

تشخیص پس‌زدگی کلیه بعد از پیوند

برای تشخیص پس زدگی کلیه پیوندی در قدم اول آزمایشات اوره و کراتینین چک می شود. در مرحله بعد سطح داروها مخصوصا سطح داروی ساندیمون بررسی می شود. در نهایت نمونه برداری از کلیه انجام می شود و نتیجه نمونه برداری نوع درمان را مشخص می کند.

 

داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی

برای پیشگیری و درمان پس‌زدگی عضو پیوندی از دارو استفاده می‌شود. این داروها انواع متنوعی دارند که هر کدام با مکانیسم جداگانه‌ای باعث سرکوبی سیستم ایمنی می‌شوند و با توجه به شرایط بیمار معمولا یک‌ ترکیب سه دارویی یا دو دارویی برای بیمار تجویز می‌شود. معمول‌ترین داروهایی که استفاده می‌شوند عبارتند از: ساندیمون، سل سپت و پردنیزولون.

 

توصیه ها

1- کلیه پیوندی در حفره لگنی گذاشته می‌شود، بنابراین از هر گونه فعالیتی که امکان وارد کردن ضربه به کلیه در آن وجود داشته باشد، اجتناب کنید.

2- از بستن کمربندهای تنگ خودداری کنید.

 

3- علائم و نشانه‌های پس‌زدگی کلیه از جمله کاهش ادرار، ورم، تب، افزایش فشار خون، افزایش وزن و احساس سفت شدن کلیه پیوندی را همواره به خاطر داشته باشید.

 

4- رعایت بهداشت محیط و بهداشت فردی بسیار حائز اهمیت می‌باشد.

 

5- شستن مکرر دست‌ها برای پیشگیری از عفونت‌های احتمالی بسیار حائز اهمیت است.

 

6- رعایت کردن بهداشت موادغذایی از بروز بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری می‌کند. سبزیجات و میوه‌جات باید با مواد ضدعفونی‌کننده کاملا شسته و ضدعفونی شوند.

 

7- غذای شما باید کم نمک و کم‌چربی باشد. از خوردن غذاهای آماده مثل سوسیس، کالباس، پیتزا و غذاهای رستورانی پرهیز کنید. همچنین خوردن غذاهای کنسروی مثل تن ماهی و انواع غذاهای کنسرو شده و کله‌پاچه توصیه نمی‌شود.

 

8- تعدادی از داروهای پیوندی باعث افزایش چربی خون می‌شوند، لذا برای پیشگیری از افزایش چربی خون بهتر است از غذای کم‌چرب استفاده کنید.

 

9- به دلیل افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب در نتیجه مصرف داروهای پیوندی، بهتر است در معرض نور مستقیم آفتاب قرار نگیرید و اگر مجبور به بودن در معرض آفتاب بودید، می‌توانید از کلاه نقاب‌دار استفاده نمایید و حتما ضد آفتاب بزنید.

 

10- از افزایش وزن بپرهیزید، چون میزان برخی از داروها بر اساس وزن شما محاسبه می‌شود و با افزایش وزن باید به مقدار زیادتری استفاده شوند که قطعا به دنبال آن عوارض دارویی خیلی بیشتر خواهد بود.

 

11- اگر ازدواج کرده اید، در مورد زمان از سرگیری فعالیت‌های جنسی با پزشک یا پرستار تیم پیوند مشورت کنید. به طور معمول یک ماه پس از پیوند در صورتی که آمادگی داشته باشید می توانید فعالیت‌های جنسی را از سربگیرید.

بررسی عملکرد کلیه

تست‌های مختلفی وجود دارند که در بررسی عملکرد کلیه اطلاعات مفیدی به ما می‌دهند. در این بحث سعی داریم به‌طور اجمالی به این تست‌ها و اطلاعاتی که علاوه بر شرح حال و معاینه از آنان به‌دست می‌آوریم بپردازیم.

۱- کاهش حجم ادرار:

بنا به تعریف، به ادرار کمتر از ۴۰۰ میلی‌لیتر در ۲۴ ساعت الیگوری و به ادرار کمتر از ۱۰۰ میلی‌لیتر در ۲۴ ساعت آنوری اطلاق می‌شود. اکثر علل نارسایی کلیه (مانند انسداد ادراری یا اختلالات عروقی کلیه) باعث کاهش حجم ادرار می‌شوند اما عللی از نارسایی کلیه نیز وجود دارد که حجم ادرار را تغییر نمی‌دهند (مانند نارسایی کلیه بر اثر مصرف آمینوگلیکوزیدها).

۲- آزمایش کامل ادرار:

آزمایش کامل ادرار می‌تواند اطلاعات مفیدی در مورد وجود یا علت نارسایی کلیه به ما بدهد. اگر وزن مخصوص ادرار به‌طور ثابت روی عدد ۱/۰۱۰ باقی بماند، می‌تواند نشان‌دهنده‌ی نارسایی کلیه باشد. علاوه بر آن، از تغییرات سدیمان ادراری می‌توان به نوع خاصی از نارسایی کلیه مشکوک شد.

3- کراتینین سرم:

میزان کراتینین سرم شاخص مهمی برای عملکرد کلیه است، اما باید توجه داشت که این میزان متناسب با توده‌ی عضلانی افراد است که آن هم بر اثر سن و جنس تفاوت می‌کند. کراتینین یک مولکول آزاد است که بر اثر فیلتراسیون گلومرولی و ترشح توبولی وارد ادرار می‌شود. بعضی داروها مانند سایمتیدین می‌توانند علی‌رغم وجود عملکرد نرمال کلیه، باعث کاهش ترشح توبولی و افزایش کراتینین سرم شوند. بنابراین از یک طرف هر افزایش کراتینین به‌معنی کاهش عملکرد کلیه نیست و از طرف دیگر به‌علت ترشح توبولی، عدد کراتینین پلاسما معمولاً کاهش GFR را به‌طور کامل نشان نمی‌دهد. برحسب روش اندازه‌گیری، حد فوقانی عدد کراتینین سرم متفاوت است اما با توجه به شایع‌ترین روش (Jeffe) این حد را mg/dl 1/5 برای مردان و mg/dl 1/4 برای زنان در نظر می‌گیرند. فراموش نکنیم که علاوه بر داروها، مواد دیگری مانند گلوکز، اسید اوریک، کتون و بیلی‌روبین پلاسما نیز می‌توانند در صورت افزایش شدید باعث تغییرات کاذب در سطح کراتینین سرم شوند. در نهایت به‌یاد داشته باشیم که GFR ممکن است تا ۵۰ درصد در فردی کاهش یابد ولی افزایشی در کراتینین سرم به‌وجود نیاید.

۴- اوره‌ی پلاسما:

این شاخص از کراتینین سرم غیردقیق‌تر و وابسته به میزان پروتئین مصرفی افراد است. اوره علاوه بر فیلتراسیون گلومرولی، بازجذب توبولی نیز دارد.
فرمول اوره CO(NH)2 و جرم ملکولی آن ۶۰ است. BUN شاخص دیگری است که به‌جای اوره استفاده می‌شود و منظور از آن نیتروژن موجود در ملکول اوره (N2 با جرم ملکولی ۲۸) است. از تقسیم دو عدد ۶۰ و ۲۸ عدد ۲/۱۴ حاصل می‌شود. یعنی اگر آزمایشگاه اوره‌ی فردی را به ما داد، برای دانستن BUN باید آن عدد را بر ۲/۱۴ تقسیم کنیم. معمولاً نسبت BUN به کراتینین حدود ۱۰ و حداکثر ۲۰ است. این نسبت در برخی حالات افزایش و در برخی حالات کاهش می‌یابد.

5- کلیرانس کراتینین:

این معیار از کراتینین پلاسما دقیق‌تر است و حجم عضلانی فرد بر آن اثر ندارد، اما به‌علت ترشح توبولی کراتینین، این معیار نیز GFR را بیش از مقدار واقعی برآورد می‌کند (Overestimate). عواملی مانند جمع‌آوری غیردقیق ادرار ۲۴ ساعته، باقی ماندن طولانی ادرار، حرارت بالا و PH پایین ادرار می‌توانند آن را متاثر سازند. برای محاسبه‌ی کلیرانس کراتینین، کراتینین ادرار ۲۴ ساعته را در حجم ادرار ۲۴ ساعته (ml) ضرب و بر کراتینین سرم تقسیم می‌کنیم. باید توجه داشت که باید واحدها تبدیل شوند. مثلاً mg/dl تبدیل به mg/ml شود (با ضرب عدد نهایی کلیرانس در عدد ۱۰۰) و چون GFR در دقیقه محاسبه می‌شود، بر ۱۴۴۰ نیز باید تقسیم کنیم توجه شود که GFR به‌طور طبیعی با افزایش سن کاهش می یابد.

6- اینولین:

کلیرانس اینولین که نه مانند کراتینین ترشح توبولی و نه مانند اوره بازجذب توبولی دارد، با توجه به فیلتراسیون گلومرولی بدون تغییر توبولی به‌عنوان Gold Standard در اندازه‌گیری GFR محسوب می‌شود، اما به‌علت قیمت بالا و کمیابی عملاً کاربردی ندارد و تحقیقاتی است.

۷- اسکن رادیوایزوتوپ کلیه:

انواع معروف این اسکن MAG3 و DTPA هستند. این روش علاوه بر اندازه‌گیری GFR، تا حدی نیز به ما اطلاعات آناتومیک می‌دهد و می‌تواند انسداد در مسیر ادراری را نشان دهد. در ضمن اسکن رادیوایزوتوپ می‌تواند GFR هر کلیه را جداگانه محاسبه ‌کند، اما باید توجه داشت که این روش در نارسایی و اورمی شدید قابل استفاده نیست. علاوه بر آن، GFR به‌دست آمده با این روش به دقت GFR به‌دست آمده با روش کلیرانس کراتینین نیست.
در این‌جا شایان یادآوری است که محاسبه‌ی GFR با هر روشی متناسب با سطح بدن فرد است و برای این‌که بفهمیم آیا در حد طبیعی هست یا نه، باید بدانیم که اگر این فرد دارای سطح بدن ۱/۷۳ متر مربع باشد GFR او چقدر است (Normalizing GFR). سطح بدن هر فرد از طریق ورود قد و وزن و دور بازو به جدول مخصوص قابل محاسبه است. پس از این محاسبه، با عدد ۱/۷۳ تناسب می‌بندیم و این GFR به‌دست آمده باید در محدوده‌ی نرمال باشد.

۸- سایر آزمایش‌ها:

شاخص‌های دیگری نیز برای نارسایی کلیه استفاده می‌شود، ولی باید توجه کرد که اکثر این شاخص‌ها به‌علت مشکل بودن محاسبه غیرکاربردی هستند. البته برخی مانند سدیم ادرار راحت و کاربردی هستند (سدیم ادرار را می‌توان در واحد حجم و نه در ادرار ۲۴ ساعته به‌دست آورد).

9- سونوگرافی کلیه‌ها:

این روش بیشتر اطلاعاتی در مورد آناتومی به ما می‌دهد اما باید دانست که در صورت کاهش پارانشیم کلیه، می‌تواند نشانگر کاهش عملکرد کلیه نیز باشد. در افراد جوان و میان‌سال حداقل ضخامت پارانشیم کلیه ۹۰ میلی‌متر، حداقل ضخامت  کورتکس ۱۰ میلی‌متر و حداکثر تفاوت اندازه‌ی دو کلیه ۲۰ میلی‌متر است. سن بر این شاخص‌ها تاثیرگذار است و می‌دانیم که افزایش اکوی کلیه (در مقایسه با کبد) و وجود هیدرونفروز نیز می‌تواند اطلاعات مفیدی به ما بدهد.

۱۰- IVP:

این روش عمدتاً برای بررسی آناتومی است اما عدم ترشح کلیه یا نفروگرام و پیلوگرام تاخیری می‌تواند شک به انسداد یا نارسایی کلیه را برانگیزد. به‌عنوان آخرین نکته و یادآوری فراموش نکنیم که در IVP یا هرگونه تزریق ماده‌ی حاجب وریدی (CT Scan و آنژیوگرافی) باید کراتینین سرم بیمار را بدانیم زیرا مواد حاجب وریدی نفروتوکسیک هستند.

تأثیر بیماری‌های کلیوی بر دهان و دندان

اختلالات و نارسایی‌هایی کلیوی، یکی از بیماری‌هایی است که افراد نسبتاً زیادی را درگیر می ‌کند. در چنین افرادی کلیه نمی ‌تواند عملکرد خود (تصفیه خون) را به خوبی انجام دهد. همین امر موجب می ‌شود مشکلاتی برای آن ها پیش بیاید.

در افراد با نارسایی کلیه، از آنجایی که این عضو نمی‌ تواند خود، به خوبی عمل کند، اوره از خون برداشته نمی‌ شود و بر اثر شکسته‌ شدن این ماده، آمونیاک به وجود می ‌آ ید که ماده‌ای بدبو است. به همین علت اغلب این افراد در دهان‌شان مزه بدی را حس می ‌کنند و به بوی بد دهان دچار می ‌شوند. 

همین افزایش اوره در خون (اورمیا) با اثر روی سیستم عصبی مرکزی، مشکلات زیادی را برای بیمار ایجاد می‌ کند. به طور مثال کم شدن حافظه، خستگی یا افسردگی. همچنین با اثر روی سیستم گوارش، سبب تهوع، استفراغ و احساس مزه فلزی در دهان می‌ شود.

تغییرات استخوانی نیز گاهی پیش می ‌آید، از جمله اینکه تراکم استخوان در فک بیمار کاهش یافته و دندان‌های آنها در بعضی موارد لق و یا دردناک می ‌شود. با توجه به مشکلات ذکر شده، بسیاری از افرادی که دچار نارسایی کلیه می‌ شوند، ناچار به انجام دیالیز خواهند شد.  براساس تحقیقات صورت گرفته، مشخص شده که سالیانه 10 تا 15 درصد به تعداد افرادی که دیالیز می‌ شوند، افزوده می ‌شود. پس بهتر است درباره وضعیت سلامت دهان این افراد نیز اطلاعاتی داشته باشیم. برای انجام عمل دیالیز، از دستگاهی برای تمیزکردن خون استفاده می ‌شود و همان کاری را که کلیه قادر به انجام آن نیست، به وسیله این دستگاه انجام می ‌گیرد.  به همین دلیل باید پیش از درمان دندان ‌پزشکی، با توصیه دندان ‌پزشک خود آنتی بیوتیک مصرف کنند تا از بروز احتمالی این عفونت‌ها جلوگیری شود. همچنین از آنجایی که این افراد ناچار به مصرف بعضی داروهای ضد انعقاد هستند، احتمال خونریزی‌های پیش‌بینی نشده در آن ها زیاد است. به همین دلیل بهتر است پیش از درمان، درباره داروهای مصرفی خود به دندانپزشک اطلاع دهند تا پیش‌بینی‌های لازم پیش از انجام درمان صورت گیرد.

بعضی از بیماران کلیوی، در نهایت نیاز به پیوند کلیه پیدا می‌ کنند. در این بیماران، برای جلوگیری از رد پیوند، از داروهای سرکوب‌گر سیستم ایمنی مانند کورتون‌ها استفاده می ‌شود. این داروها سبب بروز مشکلاتی در ناحیه دهان و دندان‌ها می‌ شوند. به همین علت لازم است که پیش از انجام پیوند، بیمار به دندانپزشک مراجعه کند تا بعضی درمان‌ها و توصیه‌های لازم به بیمار داده شود. برای مثال، لازم است دندان‌هایی که قابل ترمیم نیستند، کشیده شوند، بیماری‌های احتمالی موجود در دهان درمان شوند، منابع احتمالی ایجاد عفونت در دهان شناسایی و رفع شوند و همچنین بهداشت دهان به وضعیت مطلوبی برسد. برای این کار توصیه‌هایی به بیمار می ‌شود. به‌ طور مثال، استفاده از دهان‌شویه‌های ضد میکروبی به طور روزانه مفید خواهد بود.

در مجموع افرادی که چنین بیماری‌هایی دارند، لازم است رسیدگی بیشتر و بهتری به وضعیت سلامت دهان و دندان‌های خود داشته باشند تا احتمال بروز عفونت در آنها تا حد امکان کاهش یابد.

علل درد کلیه ها

کلیه ها در قسمت پشت بدن و بالای کمر (درست پایین دنده ها) واقع شده اند. حال چگونه بفهمیم که درد این قسمت واقعاً مربوط به کلیه هاست یا خیر؟

 راه قطعی برای این کار وجود ندارد، اما با شناخت برخی علائم و انجام برخی آزمایش ها می توان فهمید که این درد مربوط به کلیه هاست یا نه.

 وجود درد شدید در قسمت بالایی کمر و درد یک طرفه خصوصاً اگر همراه با تب و مشکلات ادراری باشد، می تواند نشان دهنده درد واقعی کلیه ها باشد. این درد می تواند در اثر عفونت کلیه ها (پیلونفریت) ایجاد گردد.

 

وجود سنگ در کلیه نیز باعث بروز درد کلیه می شود. حرکت سنگ در کلیه باعث ایجاد درد می گردد. وقتی سنگ کلیه شروع به حرکت می کند و از قسمت میزنای (حالب) عبور می کند و به سمت مثانه می رود، دردهای شدید و متناوبی را ایجاد می نماید که پزشکان آن را قولنج کلیوی یا قولنج میزنای می گویند.

 

علل ایجاد درد کلیه

1- آترواسکلروز یا تصلب شرایین سرخرگ های کلیوی در اثر تشکیل لخته خونی یا ایسکمی (کم خونی موضعی در اثر انسداد رگ): هر نوع قطع جریان خون در کلیه ها نیاز به درمان فوری دارد و باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.

2- خونریزی کلیه (هموراژی)

3- کلیه نعل اسبی: یک بیماری مادرزادی است که در آن دو کلیه از قسمت پایین به هم چسبیده اند.

4- هیدرونفروز: ورم کلیه ها در اثر برگشت و تجمع ادرار است.

5- سرطان کلیه (یا تومور کلیه): تومور یا سرطان کلیه می تواند رشد کند و باعث کشیدگی کلیه شود یا اعصاب کلیه را تحت تأثیر قرار دهد و باعث بروز درد شود.

6- عفونت کلیه (پیلونفریت)

7- بیماری کلیه پلی کیستیک (تشکیل کیست در کلیه): بیماری کلیه پلی کیستیک یک بیماری ارثی است که باعث بزرگ شدن کلیه ها و بروز درد شدید می شود که معمولاً در قسمت  جلوی شکم احساس می شود تا در قسمت کمر.

8- ترومبوز سیاهرگ های کلیه (تشکیل لخته خونی در سیاهرگ های کلیه)

9- عفونت مجاری ادراری

10- انسداد جریان ادراری: برخی مشکلات باعث انسداد تدریجی جریان ادرار می شود (انسداد ناگهانی جریان ادرار در سنگ کلیه دیده می شود). در این حالت کلیه ها کش می آیند و درد شدیدی بروز می کند.

11- گرفتگی عضلات مثانه و میزنای: وقتی مثانه کاملا پر از ادرار است، قبل و در طی ادرار کردن، باعث بروز درد و ناراحتی در قسمت پایین شکم یا ناحیه خروج ادرار می شود. این درد مستقیما به کلیه ها مربوط نیست، ولی مربوط به انقباض عضلات غیر ارادی میزنای و مثانه است. مدت این درد کوتاه است و بایستی فورا بعد از تخلیه مثانه، برطرف شود.

 

عللی که در اینجا ذکر شدند، باعث ایجاد درد کلیه می شوند. ولی برای تشخیص صحیح علت، باید به پزشک متخصص کلیه مراجعه کنید.

 

کی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده موارد زیر سریعاً به پزشک مراجعه کنید:

- درد شدید، مداوم و یک طرفه در قسمت کمر یا پهلو

- تب، درد بدن و خستگی

- ابتلا به عفونت مجاری ادراری به تازگی

- درد شدید کلیه همراه با ادرار خونی یا بدون آن

بيماری كليه در افراد مبتلا به ديابت

افرادی كه در دو نوبت قند ناشتای آنها بالای 126 ميلی گرم در دسی ليتر و غير ناشتا بالای 200 ميلی گرم در دسی ليتر باشد، مبتلا به بيماری ديابت هستند. بيماران ديابتی عروق كوچك و بزرگشان به صورت تدريجی در جريان بيماری صدمه می بيند و در نتيجه آن چشم و كليه، اعصاب و عروق بدن دچار عارضه می شود. شايع ترين علت نارسايی كليه در دنيا درگيری كليه در زمينه بيماری ديابت است. عارضه كليوی معمولاً پنج سال پس از شروع بيماری قند ظاهر می شود ولی از آنجائی كه افراد مبتلا به ديابت نوع دو با تأخير متوجه بيماری خود می شوند در زمان اولين مراجعه هم می توانند دچار عارضه كليوی باشند.

عارضه كليوی در اين بيماران به صورت افزايش دفع آلبومين از كليه هاست. در طول روز كليه ها حداكثر تا 20 ميلی گرم آلبومين دفع می كنند در حالی كه در بيماران ديابتی در شروع درگيری كليه، دفع پروتئين از 30 ميلی گرم در 24 ساعت تجاوز می كند.

در اين مرحله آزمايش ساده ادرار قادر به نشان دادن دفع آلبومين نيست و برا تشخيص آن از روش های دقيق تری بايد استفاده كرد. با گذشت زمان بتدريج دفع آلبومين ادرار افزايش می يابد و در اين زمان آزمايش ادرار ساده نيز آلبومين را نشان می دهد و سپس با افزايش مقدار آلبومين در ادرار كارايی كليه كم می شود و نهايتاً فرد دچار نارسايی كليه می شود كه برای ادامه حيات بايد از درمان های جايگزينی كليه استفاده كند. برای تشخيص زودرس عارضه كليه بايد بايد هر شش ماه نمونه ادرار از نظر آلبومين بررسی شود و اگر در دو نوبت آلبومين در ادرار وجود داشت بروز عارضه كليوی قطعی است.


در موارد زير احتمال بروز عارضه كليوی در جريان بيماری ديابت افزايش می يابد:

كنترل نامناسب قند خون
فشار خون بالا كه تحت درمان قرار نگيرد.
زمينه ارثی
طول مدت ابتلا به ديابت
نژاد (در نژاد سياهپوست شايع تر است)
چاقی و مصرف قرص ضد حاملگی

برای پيشگيری و درمان بيماران مبتلا به ديابت چه بايد كرد؟

از آنجائی كه علت بروز عارضه، عدم كنترل قند خون است كنترل صحيح قند خون در مراحل اوليه بيماری به بهبود بيماری كمك می كند؛ در اين موارد توصيه می گردد كه Hg A1c حتماً كمتر از 7 درصد حفظ شود.

كنترل دقيق كلسترول: عدد مطلوب در بيماران ديابتی LDL كلسترول كمتر از 100 ميلی گرم در دسی ليتر است، كه آن رژيم غذايی مناسب و در بعضی از موارد درمان های كاهش دهنده كلسترول توصيه می گردد.

محدوديت نمك و پروتئين رژيم غذايی
كاهش وزن

مراجعه پزشكی جهت شروع درمان های مناسب برای كاهش پروتئين ادرار

درمان های فوق در مرحله اول بيماری (دفع آلبومين كمتر از 300 ميلی گرم در روز) می تواند باعث بهبود بيماری شود، ولی پس از استقرار بيماری، درمان های فوق الذكر فقط زمان بروز نارسايی كليه را به تعويق می اندازد و درمان قطعی محسوب نمی شود.